မန္ျဇာဟုီဂွ္

မန္ျဇာဟုီဂွ္ ဒွ္ယဿဳေတှာဝ္ဗ႘ဇအဲ နာဲဗ႘ထဝ္။ ဟိုတ္ႏူကတုႝဒွ္ဂကူမန္ ဇာတိဍဳင္ျဇာတုဲ ကာလမကၜဳင္စိုပ္ေဖ်ဟ္ဇိုင္ ပႜဲဍဳင္ဒိန္မက္ဂွ္ တှဟ္နဂြံကိတ္ည႘ ကုအခိုက္အလိုက္ ေကာန္ဍဳင္ဒိန္မက္တုဲ ပအစာမ္ ကုထာန္တဿိဳပ္သုက္ဇကုတုဲ ခုတ္လဝ္ယဿဳဗ႘ဇဇကု မန္ျဇာရ။ ကာလပံင္မအခဝ္ နကုႝအခဝ္ရဝ္မာန္ဂွ္ ဗက္ကုႝရမ္သာင္ ညံင္ညးတှဟ္ဂြံဗွ္ေလာဲသြာတုဲ ပံင္လဝ္ (Monzel) ရဵသာ္ဝြံရ။ ပႜဲလိက္ The Mons, A Civilization of Southeast Asia by Emmanuel Guillon နဒဒွ္ဗုီေစၜာအ္အခဝ္တုဲ ညးပံင္လဝ္ Jrâ ရ။ ပႜဲအခိင္မန္ပု႙ ဒးေသၛာံျဗမ္ဍဳင္ဂွ္ ဂကူမန္ဗြဲမဂၜိဳင္ ျပံင္လုပ္မံင္ ပႜဲဍဳင္ေသံဂွ္ မန္ႏူဍဳင္ျဇာတအ္ဂွ္ ညးတအ္စိုပ္ဍဳင္ေသံတုဲေလဝ္ ညးတအ္ဆက္ စကာဒဿံင္ အတိုင္ယဿဳထာန္ေဒသ ညးတအ္ေႀတံဂွ္ရ။ ညးတအ္ပံင္လဝ္ နကုႝ Sae။ ဗုီလုႝဒွ္ဒွ္ရ တၛဲဏအ္မန္ပု႙ ဆုႝယဿဳအဲေတွ္ မှိဟ္ဗြဲမဂၜိဳင္ တီတဵ ဒဒွ္ရအဲဂွ္ ဒွ္ဂကူမန္ မကၜဳင္ဇာတိဍဳင္ျဇာမြဲဂွ္ရ ၐိုတ္ဏအ္ေတွ္ ႀကိဳက္ကုႝဒးမိပ္စိုတ္ ဒးေကတ္ဂုန္စရာဲကုီရ။

ဆဂး ဍဳင္ျဇာဟုီဂွ္ ဟိုတ္ႏူ ပႜဲတၛဲဏအ္ ဟြံခ်ဴလဝ္ ပႜဲဗုီေခတ္တဿိတုဲ မှိဟ္ဟြံတီေလဝ္ ႏြံတဿာဂလိုင္ဏီ ေစွ္စိုတ္တုဲ ဒးလဵခ်ဴ ပ႐ူဍဳင္ျဇာညိရ။ ပႜဲအခိင္ ဂကူမန္ပု႙ မပိုင္ၿပ႘လဝ္ ဍဳင္မန္ေတအ္ဂွ္ စဿတ္သမၲီလဝ္ နကုႝမတၲမ (၃၂)ဍဳင္၊ ဟံသာဝတ႘ (၃၂)ဍဳင္၊ ဖာသီ (၃၂)ဍဳင္ဂွ္ ဍဳင္ျဇာဂွ္ လုပ္လဿဳဟ္ အပႜဲမတၲမ (၃၂)ဍဳင္ဂွ္ရ။ အပႜဲအခိင္လဿဳဟ္မၢး ဒှာဲဂွ္ ညးေကာ္စ ကြာန္ကဿာဝက္။ ယဝ္ရၐတ္ နကုႝဒ႘ေဇ်န္ေမဝ္ဒ႘ဂရ႘ (Decimal degrees)မၢး ေလတ္တ႘က်ဳတ္ Latitude: 16.15139 လံင္တ႘က်ဳတ္ Longitude: 97.74194 ဒွ္ရ။ ပႜဲဒှာဲကဿာင္နန္ႏြံဂွ္ စုႝကုႝလဿဳဟ္ ညးေကာ္စ အရာပ္ဍဳင္ျဇာတုဲ ထၐိုင္ဍဳင္ဂွ္ကုီ က်ာ္ေစတ႘၊ ဘုတ္ေႀတံေႀတံတအ္ေလဝ္ ႏြံဒဿံင္ ပႜဲပြ႘ပြဴတအ္ဂွ္ တဿာဂလိုင္ဏီရ။ တၛဲဏအ္ ပု႙အာကြာန္ကဿာဝက္မၢး ပု႙ေသၢာအ္ဆုႝေကတ္ က်ာ္ျဇာဂွ္ ေဇှာ္ေမာဝ္ဂုႝျမဟ္ဒဿံင္မဏီရ။

အဲနာဲဗ႘ထဝ္ဏအ္ေလဝ္ ကတုႝဒွ္မှိဟ္ ပႜဲအရာပ္ၾကဳင္ထၐိုန္(ညးေဒသေကာ္ ၾကဳင္ဓလိုင္) မဒွ္ထၐိုန္ဍဳင္ျဇာဂွ္ရ။ အခိင္သဿတ္ေတအ္မၢး ႐ုပ္က်ာ္တဿအ္ဝါန္ မလုီလာ္တအ္ဂွ္ မလုီလာ္ ေဒါမ္ကဝ္ေလွက္ဒဿံင္ဂွ္ ဂြံဆုႝဒဿံင္တြႝဳရ။ ဆဂး စုႝကုႝအာယုက္ ၅ သှာံဂွ္ မိမၐါ ၿပံင္အာမံင္ အရာပ္ထံင္ေကွ္ကုီေလဝ္ ဟိုတ္ႏူသၛိမိဒုတ္(မိေနာ္) ႏြံဒဿံင္ ပႜဲအရာပ္ၾကဳင္ထၐိုန္ဂွ္ဏီတုဲ အာေဝင္ဒဿံင္မြဲခဏမြဲခဏကုီရ။

ဟိုတ္ဂြံေကာ္စ ဍဳင္ျဇာ

ဂလာန္သဿာန္ဝြံ ကတုႝဒွ္ဒဿံင္ ပႜဲဂျမင္ေတအ္ တြႝဳရ။ ပႜဲဝင္က်ာ္ျဇာဂွ္ ညးခ်ဴလဝ္ ပႜဲအခိင္က်ာ္ႀတဲမကႛကၜဳင္ဂွ္ ပဟုိတ္ကုႝ ထဵဗ်ဳဇရာ မအာတ္ဓါတ္ေသာ္တုဲ ဍဳင္ဇရာ ႏူဂွ္ ဒွ္အာဍဳင္ျဇာ ရဵသာ္ဝြံ ခ်ဴလဝ္ကုီရ။ ဆဂး အဲဟြံေစွ္စိုတ္တုဲ ဆက္လၛတ္အာ နကုႝအဓိပၸါယ္ေဝါဟာ မအေရဝ္ျဇာဂွ္တုဲ ေကှာတ္တဲ ေစွ္စိုတ္ ျဇာဝြံ မဂြံအဓိပၸါယ္လေဒါဝ္ရ။ ပႜဲကြိင္ကြိဳက္ေပှာဝ္ဇုက္က်ာံပိတှဳင္ဂွ္ ဇုတ္မဒွ္လေဒါဝ္ဂွ္ ဇုက္ျဇာ ညးမေကာ္။ တုဲပၜန္ ေပှာဝ္ဒကုတ္ဂမၜိဳင္ေလဝ္ ဒကုတ္မဒွ္လေဒါဝ္ဂွ္ ဒကုတ္ျဇာ ညးမေကာ္ ရဵသာ္ဝြံ နာဲအံက္ပိုန္ လဵထၞးကုႝတုဲ ယဿဳဍဳင္ျဇာဝြံ ဗြဲစဿတ္ ဒးဒွ္အဓိပၸါယ္ဂွ္ကုီရ။ ရံင္ကုႝပထဝ႘ပၜန္ေလဝ္ ႏူဍဳင္ထဝဲါ ကုႝဍဳင္ဗေဂါမၢး ဍဳင္ျဇာဂွ္ ေစွ္ဒဿံင္လေဒါဝ္ ၐိုတ္ဒးရးရ။

အတိုင္မကၜဳင္ ႏူလိက္ (ဍဳင္ ၃၂ ဇာ ၁၂ဒဿံင္စာတန္) မဒွ္လိက္ မေစၜာအ္ႏူသၜ႐ုိတ္ မခ်ဴလဝ္ ပယ်ႝဳတိဍာ္ဍဳင္မတၲမ ၃၂ ဍဳင္ဂွ္မၢး ဂြံဆုႝေကတ္ ပယ်ႝဳဍဳင္ျဇာ အတိုင္ဗြဲသဿဝ္ဝြံရ။

၄င္ပုံ ၁၀ ေစြက္ စ႘ေရင္ဍဳင္ျဇာ နင္ကုႝစရင္ ပယိုဝ္တိရးဍဳင္သၨာ

ႏူဍဳင္မတၲမ စိုပ္ဍဳင္ျဇာ ၂ တၛဲ ၂၀ တိုင္၊

ႏူဍဳင္ျဇာ လပၚဗဿံက္ ပါက်ာ္သီဟကန္ဒဵ ပါပယိုဝ္တိရးဍဳင္မတ္မၜီဳ ၃ တိုင္၊

ႏူဍဳင္ျဇာ လပၚသမၜဳင္က်ာ ပါၾကဳင္ကံမျမင္ ပါပယိုဝ္တိရးဍဳင္ဝါခ႐ူ ၅ တိုင္၊

ႏူဍဳင္ျဇာ လပၚပလိုတ္ ပါၐ႘ေဇှာ္ ၅ တိုင္၊

ႏူဍဳင္ျဇာ လပၚသဿဝ္က်ာ ပါၾကဳင္ကင္ က်ာ္မုဟ္ဍဳင္ ပါပယိုဝ္ရးဍဳင္မတ္လမၜီဳ ၄ တိုင္၊

ႏူဍဳင္ျဇာ လပၚအဂှဲ ပါျပာန္ ၄ ဗၜိဳင္ကမၜိဳင္ကၜံ ပါပယိုဝ္တိရးဍဳင္ဝင္ရဵ ၆ တိုင္၊

ႏူဍဳင္ျဇာေနရတိ ပါေဇှာ္ၐ႘ကေလင္ ပါပယိုဝ္တိရးဍဳင္ဝါခ႐ူ ၅ တိုင္၊

ႏူဍဳင္ျဇာဗာယပ္ ပါၾကဳင္ကင္ ပါပယိုဝ္တိရးဍဳင္မတ္လမၜီဳ ၅ တိုင္၊

ႏူဍဳင္ျဇာေအသာန္ ပါလၢဝ္ဗတ႘ ပါဒုႝတိုကၠလာ ပါပယိုဝ္တိရးဍဳင္မတ္လမၜီဳ ၆ တိုင္၊

၄င္ကြာန္တေရံ ၃၉ လုီဖအိုတ္ ဗဒွ္ဂြံတဿိ ၄။ ကြာန္ထုံမင္၊ ကြာန္လဏဣတက္၊ ကြာန္ကံျမာင္၊ ကြာန္မုဟ္ေၾကဟ္။

လိက္ဝြံ ဒွ္ဂုန္ဖုႝ တဿာဂလိုင္ရ။ ဗဿံက္ထၞးလဝ္ကုႝ ပယ်ႝဳရးသုီမတၲမ (၃၂)ဍဳင္ဖအုိတ္ရ။ ဒွ္လိက္မခ်ဴလဝ္ ႏူသှာံ ၁၁၂၈ ဂိတုပုဟ္ ၂ ေစြက္၊ ႀကဵႏူမန္ပု႙ က်ေသၛာံျဗမ္ဍဳင္ ကုႝဗဿာ ပႜဲ၁၁၁၉ဂွ္တုဲ ကာလသဿိင္ဗဿာကေလင္သတပ္သတး ရးဍဳင္ဂွ္ ညးစဍဳင္တအ္ ကၜဳင္ကုႝစရင္ဍဳင္ ပယ်ႝဳတိဍာ္ညးတအ္ အတိုင္ေႀတံရ။ ဇဿာပ္ပ္ဍဳင္ ကၜဳင္ကုႝစရင္မၢး ဂြံဆုႝေကတ္ ဒဒွ္ရ ကြာန္လုီအာမူစိတုဲ ကေလင္ပတန္ဂြံမူစိ ရဵသာ္ဝြံရ။ ပႜဲရးဍဳင္ျဇာသဿး ကြာန္လုီအာ ၃၉ ကြာန္တုဲ ကေလင္ပတန္ဂြံ ဆပန္ကြာန္ဓဝ္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ကာလဍဳင္ဟံသာဝတ႘လုီ ပႜဲသှာံ ၁၁၁၉ဂွ္ ၐိုတ္လုႝ ဍဳင္ကြာန္ကလိုက္ကမုႝလဝ္ ၐိုတ္လုႝညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ဒးေျဒပ္ဒဵတိတ္အာလဝ္ ႏူဍဳင္မန္ဂွ္ ေတဿာ္ေကတ္ဒးရ။ စပ္ကႝုပ႐ူဏအ္တုဲ စုႝကုႝလဿဳဟ္ လပၚကြာန္ဂွ္မၢး ဂြံဆုႝဒဿံဗ်ကြာန္ဂမၜိဳင္ တိုင္သီ၊ က်ာ္ေစတ႘လုီလုီ တိကအ္က်ာ္တအ္မဏီ။ တုဲပၜန္ ဒွ္ေဒသေႀတံတုဲ ဟိန္အာဟိန္ကၜဳင္ ၿဗဲဂူဍာ္ေဇြာဝ္ေတွ္ ကေပါတ္ေႀတံ မပတံ ပၛာန္ ထဿာဲ ေခါတ္ခေရာက္တအ္ဂွ္ ဂြံဆုႝဒဿံင္ မြဲခဏမြဲခဏရ။

ပႜဲလိက္ဝြံ ဟိုတ္ႏူတေရံတေရံကုီ ဟိုတ္ႏူေစၜာအ္ကဆံင္ကဆံင္တုဲ မအခဝ္ေဝါဟာလၛႝဳတအ္ဂွ္ မိက္ဂြံပလးကုႝ အတိုင္အဲမကၜိဳဟ္လဝ္ဂွ္ညိရ။

ယဿဳလိက္ (ဍဳင္ ၃၂ ဇာ ၁၂ ဒဿံင္စာတန္) ဇာဂွ္ ေဇှာ္ႏူကြာန္ ပုိင္ၿပ႘လဝ္ ကြာန္သဿတ္ၐါပိ။ စာတန္ ဂွ္ မဂြံအဓိပၸါယ္ ဒတန္။ ၄င္ ဂွ္ ဗြဲစဿတ္ ယင္ မဒွ္ဂလာန္မစဂလာန္။ ႏူဍဳင္ျဇာ လပၚပလိုတ္ ပါၐ႘ေဇှာ္ ၅ တိုင္။ ပါ ဂြံအဓိပၸါယ္ စိုပ္။ ေဝါဟာဝြံ ပႜဲကြာန္ကဿာဝက္ေတအ္ ညးတအ္စကာဒဿံင္ဖိုဟ္ရ။ ဥပမာ အခိင္တမ္သှာံ ကတုိန္ေဖ်ဟ္ခဿာဲ ပႜဲခံက္ေတွ္ ကတအ္ဂွ္ အႏၲရာဲတအ္ဂွ္ ဟြံလဝ္စိုတ္တုဲ တပ္ဂစာန္ ညံင္ဂြံစိုပ္ဒှာဲဇကုဂွ္ ညးတအ္ေကာ္စ ကတုိန္အပါ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ (ႏူဍဳင္ျဇာ လပၚပလိုတ္ ပါၐ႘ေဇှာ္ ၅ တိုင္) မဂြံအဓိပၸါယ္ ႏူဍဳင္ျဇာ လပၚပလိုတ္ စိုပ္ၐ႘ေဇှာ္ ၅ တိုင္။ ပါဝြံ တပ္အာတပ္ပ္ မဂြံအဓိပၸါယ္ရ။

ယဿဳအရာပ္ ေကုာံက်ာ္ေစတ႘ဂမၜိဳင္

အရာပ္ထံင္ေကွ္၊ ထံင္ = ဒတန္/ေသှဟ္ ေသှဟ္ေကွ္/ဒတန္ေကွ္။

အရာပ္ထံင္ဘုတ္၊ ထံင္ = ဒတန္/ေသှဟ္ ေသှဟ္ဘုတ္။

အရာပ္ဝါယာပ္ = ယာပ္ = ဍဳက္ေဍက္ အရာပ္ဝါမှံဳတိဍာ္မဍဳက္ေဍက္။

အရာပ္စိင္တံင္ = စိင္ = ေဇှာ္ တံင္=ထံင္?

ဓ႐ုိက္ထဝဲါ = ဓ႐ုိက္ = ေဍာတ္ႏူအရာပ္ညိ/ဥံဳ

ကအ္လဒ၊

ကၜေဆာတ္၊

က်ာ္ေကာံ

ဆက္တိတ္၊ ဗဒွ္လဝ္ကြာန္တဿိ တုဲ ဆက္တိတ္အာလဝ္တဿိ။

ဝိုင္ကၜ (ဒှာဲခလာတ္ မေကၜာန္စသဘင္) ဗြဲေတဿင္ ဝိုင္ပၜ။

ကဿာဝက္ = ကဿာမှံဳဗုီျပင္ ဝက္က္/ေၐဲေၐဲ။

ကဿာအု = အု(ဂၜိဳင္) မှိဟ္အု = မှိဟ္ဂၜိဳင္။ၿဗဲအု ၿဗဲဂၜိဳင္။ ကဿာအု ကဿာဍာ္ဂၜိဳင္။

က်ာ္ျမဟ္ကအ္ဖါ = ဖါ = ေဇှာ္၊ စိင္၊ လအ္၊ = က်ာ္ျမဟ္ကအ္ေဇှာ္။

က်ာ္ျမဟ္ကအ္ဗေဗင္၊