နာဲယကၡ ကုႝ နာဲဆီဂကူ ဒးဒုင္လြပ္ ကုတၜအဝုႝပှာန္ ႏူ ဂ်ဴလာင္ ၁၇ သှာံ ၂၀၀၃ ေတအ္မၢး လဿဳဟ္ ဒွ္အာ တၛဲ ဣယ်။

ဗုီ႐ုပ္ မေစှာန္ထၞး သံသာအဲမြဲပၛံက္ On the way to Bangkok in Copenhagen air

တင္လညာတ္သမၲီ (၃) တင္

1. နကုႝပြမၿပံင္လွာဲ ကဆံင္ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ ေကုာံ ပေရင္မှိဟ္ဂကူမန္ေဟင္ ကေလင္ဒက္ပတန္ ဍဳင္မန္မာန္ရ။ မုဟုိတ္ေရာဟုီမၢး အဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္ေဇတ္တ္ဂွ္ တုဲတဵနကုႝျဒဟတ္ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ ေကုာံ ပေရင္မှိဟ္ရ။ ျဒဟတ္ပေရင္ပုိန္ျဒပ္ ျဒဟတ္ကဆံင္မှိဟ္ သဿာကေမၜာန္မန္၊ သဿာဗၛမန္တအ္ ေဇှာ္ေမာဝ္ထတ္ေစာံေဟင္ သြဟ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ မံက္ဂတဝ္မာန္ေရာင္။
2. နကုႝဂေကာံမှိဟ္ သဿာကေမၜာန္မန္ စှးမတိတ္အာေကၜာန္စ ဍဳင္သအာင္ မပတံေသံ၊ မေလယွာ၊ ေသင္ကာပူဂွ္ တိတ္အာေဖ်ဟ္ဒှာဲ မဒွ္တိဂအာင္အာဲကဿာဲမန္ ႏူသရက္ စုႝကုႝတှင္သ႘တုဲ ေကၜာန္ပတိတ္ကေပါတ္ဇကုအပိုင္တုဲ သြံကုႝဍဳင္သအာင္ေဟင္ ပေရင္ဘဝဂကူမန္ အံင္ဇှးတုဲ တိုင္ပၠဵမန္ပု႙ မရန္တဿအ္လဝ္ သြက္ဂြံကေလင္ဒက္ပၲန္ ဍဳင္ဗၜးၐးမန္ သုီကုႝဍဳင္ဗေဂါဂွ္ ေသၢာအ္ဒွ္နတဲမာန္ေရာင္။
3. လုကဵဍဳင္ဗၜးၐးမန္ ဟြံမံက္ဂတဝ္ကၜဳင္ဏီမၢး ဗ႘ဇဂကူမန္ဂွ္ ၐိုန္ဒွ္ဂကူပရဲ ဂကူေဇှာ္မြဲကုီေလဝ္ အလုႝမံင္မံင္ မံင္ဍဳင္ေဇှာ္ အေမရိကာန္ကုႝဒွ္ မံင္ဍဳင္ေဇှာ္ယူေရာပ္ကုႝဒွ္ မံင္ဍဳင္အဝ္သေတလ်ာကုႝဒွ္ မန္ဂကူဍိက္ မန္ဂကူဂၜဲဳဂွ္ အိုတ္အာမာန္ဟြံေသင္ရ။ မန္ဟုီဂွ္ အလုႝမံင္မံင္ မြဲဂကူ မြဲအေရဝ္ မြဲအခိုက္ကှာဓဝ္ရ။

ဗတင္ေယာဟာရ႘

ပေရင္ဆာန္သဿိန္ ညးမြဲကုမြဲကုီ၊ ဓဝ္ပေတွ္ လတူညးမြဲကုမြဲကုီ ဟြံမြဲမၢး ဗုီလုႝေလဝ္ ပေရင္ၐိုဟ္ႀသိဳဟ္ ပေရင္ေဇှာ္ေမာဝ္တအ္ ဂြံကတုႝဒွ္ကၜဳင္ဟြံမာန္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ မှိဟ္မြဲကုမြဲ ဟြံေသင္မၢး ေကာန္ဂေကာံမြဲကုမြဲ ဂြံကၜိဳဟ္စိုတ္ ဂြံတီညးသကအ္ဂွ္ ကိစၥေဇှာ္ဗြဲမေလာန္တုဲ တှဟ္ဂြံတီ ဂြံကၜိဳဟ္စိုတ္ လတူေရင္သကအ္တုဲ ခ်ဴပတိုန္ကုႝ တ႘အဝ္ရ႘ဗတင္ေယာဟာရ႘ရ။

ဗတင္ေယာဟာရ႘ (Johari Window)ဝြံ အစာစိတၲေဗဇၐါ ေယာေသပ္ (Joseph Luft )ကုႝ ဟာရ႘ (Harry Ingham) ညးၐါ ဖန္ဗဒွ္လဝ္တုဲ ဒုင္သဇိုင္ ကုယဿဳညးတအ္တုဲ ကုႝလဝ္ယဿဳ ဗတင္ေယာဟာရ႘ရ။ နကုႝလညာတ္တ႘အဝ္ရ႘ ညးၐါဂွ္မၢး ပႜဲပေရင္ဆက္ေဆာံ ေရင္သကအ္ဝြံ ပႜဲမှိဟ္မြဲမြဲဂွ္ ႏြံဒဿံင္ ဗတင္ပန္ေပှာ္ရ။ တှဟ္နဂြံကၜိဳဟ္ေလာဲတုဲ ပႜဲဒှာဲဏအ္ စကာ မစှးနာမ္ (အဲ) ကုႝ (ေဗွ္) တုဲ ဆက္ခ်ဴအာေရာင္။

ေပှာ္ (၁) အဲတီ ေဗွ္တီ

ေပှာ္ (၂) ေဗွ္တီ အဲဟြံတီ

ေပှာ္ (၃) ေဗွ္ဟြံတီ အဲတီ

ေပှာ္ (၄) ေဗွ္ေလဝ္ ဟြံတီ အဲေလဝ္ ဟြံတီ။

ေပှာ္ (၁) ေဗွ္တီ အဲတီဂွ္ ပ႐ူဒဒွ္အဲ အဲမတီလဝ္ဂွ္ အဲလဵထၞးကုႝေဗွ္တုဲ ေဗွ္တီေကတ္ရ။ ဥပမာ ယဿဳအဲဗုီလုႝ၊ အယုက္အဲႏြံမူစိ၊ မုကေမၜာန္ အဲမေကၜာန္၊ ေကာန္ဇာတ္မသေကာေဒအ္အဲ ႏြံမူစိဒွ္တီရ။ မှိဟ္စဒေဒွ္ ညးသကအ္ဂွ္မၢး ဗတင္ဝြံ ဟြံပံက္ေကြဟ္ဟ္တုဲ မှိဟ္ဒေဒွ္ညးသကအ္ ဂၜိဳင္ခႜင္ ဗတင္ဂွ္ ပံက္ကုႝဂၜိဳင္ခႜင္ရ။ ဟုီကၜးကၜးမၢး ေပှာ္ဏအ္ ဒှာဲဏအ္ဂွ္ ကိစၥဟြံေဇှာ္ေကြဟ္ဟ္ ဟုီမာန္ကုီေလဝ္ ပေရင္ဆာန္သဿိန္ ပေရင္ဓဝ္ပေတွ္ ဂြံကတုႝဒွ္ လတူေရင္သကအ္ဂၜိဳင္ဂွ္ တုဲတဵ ပႜဲဗတင္ဏအ္ တဿာဂလိုင္ဟုီမာန္ရ။

ေပှာ္ (၂) ေဗွ္တီ အဲဟြံတီဂွ္ ပ႐ူဒဒွ္အဲ အဲဟြံတီမြဲသာ္ ေဗွ္တီဒဿံင္ရ။ ညံင္ေကာန္ငၛာ္တအ္ မခေမက္ေရင္သကအ္ ”ညးမြဲ စင္ေစာဲ ညးၐါဆုႝစုတ္” ကုီရ။ ညးမဒုင္စင္ေစာဲဂွ္ မုဟြံတီမြဲသာ္ မှိဟ္မၛးတအ္ဂွ္ ပဓ႐ုိင္ ၿဂိဳင္စလတူမှိဟ္ဂွ္ရ။ ဗတင္ဏအ္ဂွ္ ဒွ္ဗတင္ မပလုီ ကုႝမိတ္သဟာဲ အၾကာအဲကုႝေဗွ္ေလဝ္ဒွ္မာန္ ညံင္ေဗွ္ဂြံ သႜိဳက္မၜာ္ လတူအဲေလဝ္ ဒွ္မာန္ရ။ ဟုီကၜးကၜးမၢး ဒွ္ဗတင္ ေဗွ္မေထင္ခယ်င္ေကတ္ လတူအဲမြဲရ။ ပႜဲအရာမေထင္ခယ်င္ လတူမှိဟ္မြဲမြဲဝြံ ပု႙ဒုင္သဇိုင္ ကုပေရင္ဆုႝဂဗပု႙၊ ပေရင္ဂလာန္မေဒၜာအ္ေဗၲာန္လဝ္ပု႙ ဟြံေသင္မၢး မိင္ဂလာန္ညးတှဟ္ဟုီေလဝ္ ဒွ္မာန္ရ။ ပေရင္ဆုႝဂဗေဗွ္ ကုႝ ဂလာန္မေဒၜာအ္ေဗၲာန္လဝ္ ေဗွ္ဂွ္ ၐိုန္ရေဗွ္ေထင္ေကတ္ ကိတ္ည႘ဒဿံင္ ကုအဲကုီေလဝ္ ဗုီေဗွ္မေထင္ဂွ္ မုဟြံေဆင္မြဲသာ္ တှဟ္ျခာဒဿံင္ ဗဿံက္ကုႝပလိုတ္ေလဝ္ ဒွ္မာန္ဒဿံင္ရ။ ဥပမာ ေဗွ္ေကင္ဆုႝဂဗလဝ္ ပႜဲဂေကာံေဗွ္ကၜာေတအ္ မှိဟ္မြဲဓလုစရင္ၾသန္တုဲ ၾသန္ဂွ္စုိက္စုတ္ ပႜဲထိုင္ပေဠာအ္၊ သာ္ဂွ္ဟြံေသင္ ထၞးဟိုတ္မြဲမြဲတုဲ ဂၜာဲၾသန္၊ ဂြံၾသန္တုဲ ပေထာအ္ျဒပ္ဇကု၊ ဟြံေသင္မၢး ပခိုဟ္ကုႝ ေကာန္ဇာတ္ညးတှဟ္တုဲ လီတိက္ကေရာမ္မိေဍဟ္ နာနာသာ္ နာနာပကာရ။

ဟိုတ္ႏူပေရင္ဆုႝဂဗေဗွ္ ႏြံဒဿံင္သာ္ဂွ္တုဲ ကာလေဗွ္ညာတ္အဲ ဟုီပ႐ူပေကာံၾသန္ဂေကာံမၢး ၐိုန္ရအဲ ဟြံခ်ပ္လဝ္ သြက္ဂြံဓလုေပၜာပ္ၾသန္ဂွ္ ပႜဲထိုင္ပေဠာအ္အဲကုီေလဝ္ ပႜဲစိုတ္ေဗွ္ေတအ္ ေထင္ေကတ္တုဲ ဓဝ္ပေတွ္ေဗွ္ ဟြံမဲပႜဲအဲ ဒွ္အာမာန္ရ။ နဒဒွ္ဥပမာ ဒးလဵထၞးမၢး ပႜဲဂေကာံမန္မြဲ မှိဟ္မြဲ ေစွ္စိုတ္ ယဝ္ရ ဂြံတက္ပတိတ္ ပေဠာအ္မၢး ပေရင္ကေမၜာန္ပု႙ ေသွ္ၐက္အာမာန္ေရာင္ဂးတုဲ ပတိုန္ထၞးကုႝဂေကာန္ရ။ ဂေကာံေလဝ္ ေစွ္စိုတ္တုဲ ေဖ်ဟ္သၢဳတ္သြာတ္ ကုႝတာလ်ိဳင္ ကုမှိဟ္ဂွ္တုဲ ကုႝတက္ရ။ ပေဠာအ္ဂွ္တိတ္တုဲမၢး ေအာန္အိုတ္ၾသန္တမ္ ဒးကလိဂြံတြႝဳေရာင္ ညာတ္လဝ္တုဲ တှဟ္နဂြံဂတာပ္အခိင္ ကေမၜာန္ဂြံဒွ္တုဲ မှိဟ္ဂွ္ ေစက္ပၲိတ္ဏာကုႝၾသန္ရ။ ကာလဂွ္ ေကာန္ဂေကာံတှဟ္မြဲ မိင္ဒးတုဲ ေထင္ခယ်ေကတ္ လတူမှိဟ္ဂွ္ ဒုင္ယဿဳဂေကာံတုဲ တက္သြံစပေဠာအ္၊ ဂၜာဲၾသန္သြက္ဇကု ရဵသာ္ဝြံ ဟုီကၜဳင္တုဲ ဗက္ဟုီမၛးဝိုင္ဂွ္ ဇဿာပ္မှိဟ္မမိင္ဂွ္ ဒွ္အာသံသယ လတူပေရင္ကေမၜာန္ တက္ပေဠာအ္ဂွ္ မာန္ရ။ မုဟိုတ္ေရာမၢး မှိဟ္မေစွ္စိုတ္ လတူမှိဟ္ဂွ္ တက္ပရဲ လတူဂေကာံဂွ္ေရာ ဟိုတ္ႏူ မှိဟ္ဂွ္ ေကင္ဆုႝဂဗေလဝ္ မှိဟ္မေကင္ေကၜာန္လဝ္ ႏြံေလဝ္ ဒွ္မာန္၊ ဟြံေသင္မၢး မိမစံင္အစာ မှိဟ္ဂွ္ ေကင္ေဒၢတ္ေဗၲာန္လဝ္ မှိဟ္လၸပေတွ္မှိဟ္ ဟြံေသင္မၢး တုပ္ညံင္ရဵသာ္ဏအ္တအ္၊ ဟြံေသင္မၢး မှိဟ္ဂွ္ ေကင္မိင္လဝ္ မှိဟ္တှဟ္တအ္ ေကင္ပလဝ္ မပၲံၿမဵသာ္ဝြံ ဒွ္မာန္ရ။ ေဇတ္တ္ဂွ္ မှိဟ္မေကတ္တာလ်ိဳင္ လတူပေရင္ကေမၜာန္ပေဠာအ္ဂွ္ နကုႝေစတနာအးအး ၾသန္ႏြံတုဲ ပတိတ္ကုႝလဝ္ မြဲလစုတ္၊ ပရဲမဂြံကၜဳင္ဂွ္ ကုႝဂေကာံဖအိုတ္ရ။ ကာလဂွ္ မှိဟ္မခယ်လဝ္ မှိဟ္ဂွ္ ပတိတ္စပရဲ လတူဂေကာံဂွ္ သံသယ် အိုတ္အာတုဲ ဓဝ္ပေတွ္ ေဇှာ္ကၜဳင္ လတူပူဂုႝဂွ္ရ။ ဆဂး ကၜာမှိဟ္ဂွ္ ဟြံတီသြဟ္ဏီ ဟိုတ္ႏူဟုီဂးလဝ္မၛးဝိုင္တုဲ မှိဟ္မမိင္လဝ္ သုီဖအိုတ္ဂွ္ ဟြံဂြံမိင္ေကတ္ တင္ပေသာင္ကလး မှိဟ္မပတိတ္လဝ္ၾသန္ဂွ္တုဲ သံသယ်လတူမှိဟ္ဂွ္ ဗုီလုႝဂြံေျပေရာ။

မြဲသာ္ပၜန္ ဟိုတ္ႏူမိမစံင္အစာေဗွ္ ေဒၜာအ္ေဗၲာန္လဝ္ ဥပမာ မှိဟ္ေသာင္ပါင္ဂၜဳဂၜဳေတွ္ စိုတ္ပေရအ္၊ မှိဟ္ေဂၜအ္ေဂၜအ္ေတွ္ စိုတ္ေဂၜအ္၊ ေငၛက္သိင္ေတွ္တဏွာထတ္တုဲ ေဗွ္ဆုႝအဲ ဒွ္ဒဿံင္ဗုီဗုီဂွ္ မြဲမြဲသာ္မၢး ေဗွ္ေထင္ေကတ္ မြဲဗုီ လတူအဲမာန္ရ။ စိုတ္ခိုဟ္ စိုတ္ပေရအ္ စိုတ္တုပ္ စိုတ္ငၛံက္ဏအ္ဂွ္ မုဟြံေဆင္ ကုႝေထၞာမ္သႏၴာန္ ဗုီျပင္႐ုပ္လးလးရ။

ပေရအ္အိုတ္မြဲဂွ္ ဟိုတ္ႏူမှိဟ္မြဲမြဲဟုီတုဲ ဇကုသုီဟြံဗစာရဏာမြဲသာ္ ေဗၞက္မတ္တုဲ ေဖ်ဟ္ဏာသၢဳတ္သြာတ္ဂွ္ ပေရအ္အိုတ္ရ။ မှိဟ္မဟုီကုႝေဗွ္ဂွ္ ဟုိတ္ႏူေဍဟ္မိက္ဂြံပလုီ ပေရင္ဆာန္သဿိန္ အၾကာေဗွ္ကုႝအဲေလဝ္ ဒွ္မာန္၊ စုိတ္ဣိစၧာေဇှာ္ မိက္ဂြံပလုီ ပေရင္ဒယွ္တွ္အဲေလဝ္ ဒွ္မာန္ရ။

မှိဟ္တအ္ ပေရင္ဍဳက္ေကဝ္ ေရင္သကအ္ ဂၜိဳင္ခႜင္ တီညးသကအ္ ဂၜိဳင္ခႜင္ ဟြံေသင္မၢး ဗတင္အဲတီေဗွ္တီဂွ္ ေဇှာ္ခႜင္ ဗတင္ဏအ္ဂွ္ ေဍာတ္ခႜင္ရ။

ေပှာ္ (၃) အဲတီ ေဗွ္ဟြံတီဂွ္ ပ႐ူဒဒွ္အဲစုိတ္မလုပ္စ၊ အရာအဲမေစာဲလာံဒဿံင္၊ အရာအဲမခ်ပ္ဒဿံင္၊ အရာမဒွ္ဒဿံင္ ပႜဲစိုတ္အဲ ဟြံေသင္မၢး ပ႐ူဒဒွ္အဲ ဟြံမိက္ကုႝေဗွ္တီတအ္ဂွ္ အဲတီဖအိုတ္ရ ဆဂး အဲဟြံလဵထၞးကုႝေဗွ္ရ။ အခိင္ရအဲပံက္ထၞးလဵကုႝေဗွ္ရမၢး ဗတင္ဏအ္ဂွ္ ဒွ္အာဗတင္ အဲတီေဗွ္တီရ။ ကာလဂွ္ ပေရင္ဆက္ေဆာံပု႙ၐါ ဒွ္အာတှဟ္ျခာမာန္ရ။

ေပှာ္ (၄) အဲေလဝ္ဟြံတီ ေဗွ္ေလဝ္ဟြံတီဂွ္ ပ႐ူအဲ အဲဟြံတီလဝ္ ေဗွ္ေလဝ္ ဟြံေထင္လဝ္ရ။ ပႜဲတင္ဝြံ ဗုီလုႝဂြံေကတ္မာန္ေရာမၢး အလုႝဇကုစဿ႘စဿတ္ေကတ္တ္ကုီ၊ ဟြံေသင္မၢး ညးတှဟ္ေသၛဝ္ေဂၜပ္တုဲ ညာတ္ေကတ္ရ။ ဥပမာ မာံကဂွ္ ညးေတအ္ေထင္လဝ္ ညးေတအ္ပေဠဝ္ကြ႘လိုန္ ဟြံေလပ္ရ။ မြဲတၛဲ ကြ႘လိုန္ညးေတအ္လုီအာတုဲ ညးေတအ္ အာတ္အ႐ုီအဗင္ညးတှဟ္ ညးတှဟ္ဟြံသၜးတုဲ အလုႝဇကုညးေတအ္ ညးေတအ္စမ္ရံင္တုဲ ကြ႘လိုန္ဂွ္ လိုန္ဂြံအာပၜန္တုဲ ညးေတအ္တီေကတ္ ဒဒွ္ရ ညးေလဝ္ ပေဠဝ္ကြ႘လိုန္ ေလပ္ဒဿံင္ ဗုီညးတှဟ္ကုီရ။ ဗတင္ဏအ္ဝြံ ဗြဲေတဿင္ အေစာန္စရာဲမှိဟ္မြဲမြဲ မဓလုက္ဂၜဳက္ဒဿံင္တအ္ ဟုီမာန္ရ။

ဇဿာပ္တၛဲဂွ္ ဒွ္တၛဲသြက္အံင္ဇှးပု႙

ေယန္သှာင္အခိုက္ကှာဂွ္ ဒွ္က်ာ္ႀသ႘ဂကူတုဲ ယဝ္ရက်ာ္ႀသ႘ဇကု မိက္ဂြံသၜဳင္မၢး ဒးထိင္ဒဝ္ အခိုက္ကှာဇကုေရာင္ဂွ္ သြက္ဂြံဒးဟုီ ဟြံမြဲရ။ ဆဂး ေယန္သှာင္အခိုက္ကှာဂကူတှဟ္လၛႝဳ မလုပ္စိုပ္လဝ္ ပႜဲပု႙လအ္တုဲ ဒွ္အာ ညံင္ရဵအခိုက္ကှာပု႙တအ္ဂွ္ ယဝ္ရဟြံဒွ္ဂုဏ္ဖုႝ သြက္ဘဝပု႙ရမၢး ပု႙သြက္ေသၢာအ္ ဆက္မင္မြဲအာ အခိုက္ကှာဂွ္ ဟြံမြဲရ။

ဗြဲမဂၜိဳင္ အခိုက္ကှာဟိႏၵဴ မပေတွ္ၐက္ႏူ သဘာဝတအ္ဂွ္ ပု႙ေထက္ကုႝ သၵးေသၛဝ္ေဂၜပ္ရ။ ပြမပေတွ္ေကတ္ ကာတၛဲ ခုိဟ္ ပေရအ္၊ တၛဲျဗာတ္ဗၵါ တၛဲကာကာပ္တအ္၊ တၛဲလာပ္လုပ္ တၛဲလာပ္ဟြံလုပ္တအ္ဂွ္ ဒွ္အရာမဖအိုတ္အခိင္ ဟြံမြဲကုႝယုတၲိတုဲ ပု႙တအ္ ေထက္ကုႝ သၵးဝိုတ္ေထာအ္ရ။ ပြမရံင္စ ကာတၛဲဏအ္ဂွ္ ပႜဲမန္ပု႙ ဟိုတ္ႏူလိက္ေလာကသိဒၶိ လိက္ေလာကသိပၸံ မူေႀတံ မူတဿိ ႏြံဂၜိဳင္ကုႝရဲတုဲ ေဒၢတ္ပေတွ္ကၜဳင္ေလဝ္ သှာံဗြဲမဂၜိဳင္တုဲ မှိဟ္လၛႝဳတအ္ ေစွ္စိုတ္ နဲကဲအခိုက္တအ္ဂွ္ ဒွ္အခိုက္ကှာ မန္ပ႙ုေႀတံမြဲကုီရ။ ဆဂး အခိုက္တအ္ဂွ္ ဒွ္အခိုက္ဟိႏၵဴ မကၜဳတ္ပၚႏူ ေဒဝတဵခိုဟ္ ေဒဝတဵပေရအ္ မဓလုီလဝ္ ဂြံလဝ္အဝုႝ ပႜဲလိုက္ဝြံရ။ ဇဿာပ္တၛဲျဗာတ္ဗၵါေလဝ္ ကၞင္က်ာ မပဝ္ဒဿံင္ လတူအကာသဂွ္ ဟြံသ႐ုိဟ္၊ ကာလေဗၜတ္အခိုက္ တၛဲလာပ္လုပ္ေလဝ္ ကၞင္က်ာဒတုံ မှိဟ္ခ်ိဳတ္ဂၜိဳင္ကုႝေစွာ္ကုီရ။

တုဲပၜန္ ဂိတုေတအ္မၢး ေကၜာန္မုပခိုဟ္၊ ဂိတုဏအ္မၢး ေကၜာန္ကာဟြံခိုဟ္တအ္ေလဝ္ ႏြံနာနာသာ္ကုီရ။ ဥပမာ ပႜဲဂလာန္အေစာဲမန္ပု႙ မဟုီဒဿံင္ “ဂိတုစဲ ခႜာ္ဟြံဒက္ခေပဲါ” ဂိတုစဲဂွ္ တှးဆုေလဝ္ဟြံမြဲေတွ္ ခႜာ္ဗုီလုႝ ေဍဟ္ဂြံဒက္ခေပဲါေရာ၊ တုဲပၜန္ ဒွ္အခိင္ သြက္ေဍဟ္ ေသၢာအ္ေဖ်ံခဿာဲေလဝ္ ဟြံေသင္ပၜန္ေတွ္။ ပဲါႏူဏအ္ေလဝ္ ႏြံနာနာသာ္ရ။ အခိုက္အေစာဲအလာံ စဏအ္ဂွ္ သြက္မှိဟ္မေစာဲတအ္ေဟင္ ဒွ္ဓဝိင္ စိုတ္ေယာင္ယာတုဲ ပေရင္ကေမၜာန္လုီမာန္ရ။ သြက္မှိဟ္ဟြံမြဲအေစာဲတအ္ဂွ္ တၛဲခိုဟ္ တၛဲပေရအ္ေလဝ္ ဟြံဒး႐ုဲ ဗုီမကိတ္ည႘ဂွ္ ေကၜာန္ဗက္တုဲ စိုတ္ထတ္ ျဒဟတ္ႏြံတုဲ ကေမၜာန္အံင္ဇှးရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ဟိုတ္ႏူတၛဲခိုဟ္ ဟြံေသင္၊ ဟိုတ္ႏူစိုတ္ခိုဟ္တုဲ အံင္ဇှးဒွ္မာန္ရ။

တုဲပၜန္ စိုပ္ကုႝအသာ္ေလဝ္ ဗုေတွ္ မုဒွ္၊ လမၥံက္ေတွ္ မုဒွ္၊ ဗေကတ္ေတွ္ မုဒွ္၊ မပၲံ ၿမဵသာ္ဝြံ ႐ုဲစွ္ဒဿံင္ နကုႝအေစာဲေလဝ္ ႏြံဗြဲမဂၜိဳင္ရ။ စပ္ကုႝအသာ္မၢး ပႜဲဂကူနာနာ ဂေကာံမှိဟ္နာနာဂွ္ စဿတ္သမၲီ ဟြံတုပ္ ေရင္သကအ္ရ။ စဿတ္သမၲီ ကုႝ အေစာဲ ၐါဝြံ တှဟ္ျခာတဵ ဗြဲမဂၜိဳင္ရ။ ဥပမာ ပဿတ္ထၞးဂၜံင္ဂွ္ အသာ္သေငၛက္မၢး အာဂြံ၊ သာ္ဍာ္မိတ္မၢး ကုႝသတိ၊ အသာ္ဗေကတ္မၢး ဒွ္အႏၲရာဲ ဒးေဒါအ္။ ညံင္ရဵသာ္ဂွ္ကုီ ပႜဲေသှာတ္ဗဝ္ေလဝ္ သာ္ဂွ္ကုီရ။ ကာတ္ဍာ္မိတ္မၢး ကုႝသတိ၊ ကာတ္ဗေကတ္မၢး ဒးတိတ္ႏူဝိုင္ရ။ စဿတ္သမၲီဏအ္ဂွ္ ဒွ္စဿတ္သမၲီ ႏူရးပလိုတ္ရ။ အသာ္ဗေကတ္ဏအ္ ဒွ္အသာ္မၛႝဳ ဒွ္အသာ္လာပ္ဂွ္ အာ႐ွပု႙တအ္ စဿတ္သမၲီလဝ္ရ။

တုဲပၜန္ အသာ္ဝြံ ဟိုတ္မဒွ္အရာ ဒးရံင္ နကုႝအ႐ုီမတ္တုဲ အသာ္မြဲကုႝမြဲ ကုႝအ႐ုီစိုတ္ပု႙ ဟြံတုပ္ေရင္သကအ္ရ။ အသာ္လၛႝဳဂွ္ ၐိုဟ္ႀသိဳဟ္တုဲ အသာ္လၛႝဳဂွ္ လၛဳကုႝဂၜံစိုတ္ မှိဟ္မာန္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ပႜဲအရာမစကာအသာ္ဝြံ စှးေတာ္နကုႝကိုန္ေဗဒင္ဂွ္ ရံင္နကုႝမတ္ကြတ္ ဗုီလုႝဂြံၐိုဟ္ႀသိဳဟ္သပၸဲါေထက္ေရာင္ မိက္ဂြံဟုီရ။

ဟိုတ္ႏူမဆုႝေကတ္ဇုတ္ ပႜဲတကအ္ဖေလာရာ ေအန္ဒဝ္န႘ယွာတုဲ တ႘အဝ္ရ႘ ဇာတ္မှိဟ္မၿပံင္ကၜဳင္ ႏူအဖရိက ဂွ္ ဟြံဍာံဟုီမာန္။

မှိဟ္မပေတွ္ေကတ္ တ႘အဝ္ရ႘ ခ်ာလ္ဒါေဝန္ Charles Darwin မၢး ဒဒွ္ရ မှိဟ္တအ္ဂွ္ ေစန္ဆက္ ၿပံင္လွာဲကၜဳင္ ႏူကှဲဳရ။ ဟိုတ္ႏူမၿပံင္ပဆုဲအာ ႒ာန္နာနာတုဲ ဗြဲမဗဗြဲကုႝသဘာဝဂွ္ ဖ်ဳန္စှာံေလဝ္ ၿပံင္လွာဲအာကုီတုဲ ဟိုတ္ႏူေသၛာဲတှဟ္ျခာတုဲ ဒွ္အာဂကူနာနာရ။ တၜပညာသုေတသနတအ္ေလဝ္ တှဟ္နဂြံတီကၜးဂၜိဳင္တုဲ ဗက္ဂၜာဲၐံက္ခဲါ ဇုတ္ေႀတံေႀတံ ဗုီလုႝမှိဟ္တအ္ ၿပံင္လွာဲကၜဳင္ ႏူကှဲဳအိုတ္အေစာန္ရ။ ဇုတ္တအ္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူသဘာဝတုဲ လုီလာ္ဂၜာဲဂြံဆုႝ ဟြံေလာဲသြာတုဲ သက္သ႘ခိုင္ခိုင္ကၜိဳက္က္ဂွ္ ထၞးကုႝဟြံမာန္ကုီေလဝ္ ၐိုတ္ဒးရးဂွ္ ဗမံက္ထၞးမာန္ရ။ ဗုီညးတအ္ ဗြဲမဂၜိဳင္ မပေတွ္ေကတ္ဂွ္မၢး မှိဟ္သုီဖအုိတ္ဂွ္ ကတုႝဒွ္ကၜဳင္ ႏူအဖရိက သုီဖအိုတ္တုပ္ပ္တုဲ ဟိုတ္ႏူအသိင္ဥတု ဗြဲမလအ္တုဲ ဖ်ဳန္စှာံအသာ္ တှဟ္ျခာကၜဳင္ရ။ အတုိင္ညးတအ္မဟုီမၢး ေကာန္မှိဟ္ႏူအဖရိကဂွ္ စိုပ္ကၜဳင္ေဒသေအယွဂွ္ သှာံၐိုတ္ မသုန္လက္ေတအ္ ဒွ္မာန္ရ။

ဆဂး ဗြဲႀကဵ ကေလင္ဆုႝဇုတ္ ပႜဲတကအ္ဖေလာရာ Flores ဍဳင္ေအန္ဒဝ္န႘ယွာရ။ ဂေကာံမှိဟ္ဂွ္ ညးေကာ္စ Homo Floresiensis ရ။ ပႜဲဒှာဲဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ ဇုတ္မှိဟ္ၿဗဵမြဲရ။ ကာလမှိဟ္ၿဗဵဂွ္ မခ်ိဳတ္ဂွ္ ႏြံစအယုက္ၐိုတ္ ၃၀ ဒွ္တုဲ မှိဟ္ၿဗဵဂွ္ မှံဳသမၜဳင္ ၃ ေပဓဝ္တုဲ မှံဳလယိုင္ ဆ ၁၆ က႘လိုဓဝ္ရ။ အယုက္ဇုတ္ဂွ္ ႏြံမြဲလက္ၐါလၛီသှာံရ။ ဇုတ္တဲမဆုႝ ပႜဲဒှာဲဂွ္မြဲပၜန္ဂွ္ ႏြံအယုက္ၾကပ္ မြဲကိုဋ္သှာံရ။ တုဲပၜန္ ကေပါတ္ဗှဳဟ္ မေကၜာန္လဝ္ကုႝတဿအ္ ပႜဲဒှာဲဂွ္ေလဝ္ ဂြံဆုႝေကတ္ကုီရ ကေပါတ္တအ္ဂွ္ ႏြံအယုက္ ဒစာံကိုဋ္ပန္လက္ဒွ္ရ။ ဟိုတ္သာ္ဂွ္ရ လညာတ္မဟုီလဝ္ ေကာန္မှိဟ္တအ္သုီဖအိုတ္ ေစန္ဆက္ကၜဳင္ ႏူအဖရိကဂွ္ ဒွ္ဟြံမာန္တုဲ ဇာတ္မှိဟ္တအ္ဂွ္ ကတုႝဒွ္ကၜဳင္ ႏူေဒသနာနာတုဲ မှံဳကုႝဓါတ္ မဒက္ပတန္မတုပ္ ဟုီမာန္ရ။ 

၂၅။ ျဒဟတ္စွ္ သြက္ကေမၜာန္ဂြံအံင္ဇှး

ကေမၜာန္မြဲမြဲ ဂြံအံင္ဇှးဂွ္ ပႜဲအဘိဓရ္ဗုဒၶဘာသာေလဝ္ ဗမံက္ထၞးလဝ္ကုႝ ဗလ (၁၀) သာ္ အတိုင္ဗြဲသဿဝ္ဝြံရ။

(၁) ကာယဗလ၊ ျဒဟတ္ကာယ။

(၂) ညာဏဗလ၊ ျဒဟတ္ကြတ္။

(၃) ေဘာဂဗလ၊ ျဒဟတ္ျဒပ္။

(၄) စာရိတၲဗလ၊ ျဒဟတ္ေဒၢတ္။

(၅) မိတၲဗလ၊ ျဒဟတ္သကအ္ရဲမိတ္သဟာဲ။

(၆) သဒၶါဗလ၊ ျဒဟတ္မပေတွ္ လတူကေမၜာန္ဇကု။

(၇) ဝ႘ရိယဗလ၊ ျဒဟတ္မဂစာန္လြ႘။

(၈) သတိဗလ၊ ျဒဟတ္လၛတ္စြံဒဿံင္သတိ လတူအကာဲအရာဇကုကုီ သုီလတူအကာဲအရာသှ။

(၉) သမာဓိဗလ၊ ျဒဟတ္တန္ၾကန္ ပႜဲဂၜံင္တရဵဇကု၊ ပႜဲဓဝ္ပေတွ္ဇကု။

(၁၀) ပညာဗလ၊ ျဒဟတ္ခ်ပ္ပိုင္ျခာ ပႜဲကေမၜာန္ ပႜဲအကာဲအရာမကတုႝဒွ္ဒဿံင္တအ္တုဲ ေဖ်ဟ္သၢဳတ္သြာတ္။

မသုန္သာ္ကၜာဂွ္ ဟုီပ႐ူမၛး (ဝါ) ကာယတုဲ မသုန္သာ္သဿဝ္ဂွ္ မေဆင္ကုႝပႜဲ (ဝါ) စိုတ္ ရဵသာ္ဝြံ ပၚေကတ္မာန္ရ။ ပႜဲအရာမေဆင္ကုႝစိုတ္တအ္ဂွ္ နကုႝပူဂုႝဂွ္ေဟင္ ေရင္တၜဳင္ ဖႜိဳက္ဗေပင္ေကတ္တ္ဂြံရ။

ဗလသုီဖအိုတ္ဂွ္ ပႜဲဇကု ၐိုတ္ဍိဳက္ေပင္ဂွ္ ကေမၜာန္ဇကုအံင္ဇှးဗက္တုဲ ဍိဳက္ေပင္သုီဖအုိတ္မၢး ကေမၜာန္စိုပ္ေကှာတ္ မာန္ရ။ ပႜဲပူဂုႝမြဲဓဝ္ ဂြံဍိဳက္ေပင္ သုီ (၁၀) သာ္ဂွ္ ဟြံေလာဲေကြဟ္ဟ္ဂွ္ရ နကုႝဂေကာံ ပံင္ပေကာံတုဲ ညးမြဲဂွ္ ဍိဳက္ေပင္တင္ေတအ္ ညးမြဲဂွ္ ဍိဳက္ေပင္တင္ဏအ္ ပံင္သဿဟ္တုဲ ဒွ္အာ ဂေကာံမဍိဳက္ေပင္ ကုဗလ (၁၀) သာ္မာန္တုဲ ကေမၜာန္အံင္ဇှးမာန္ရ။

ကာယဗလ ျဒဟတ္ကာယဂွ္ ပႜဲဒှာဲဝြံ ဇဿာပ္မှိဟ္ကၜိဳဟ္ေကတ္ ေလာဲေလာဲမာန္ရ။ ယဝ္ရဟုီနကုႝပူဂုႝမြဲမၢး ကာယထတ္ေစာမ္ျမက္စာတုဲ ယဝ္ရဟုီ နကုႝဍဳင္မြဲ ဂကူမြဲမၢး ျဒဟတ္သဿာကေမၜာန္ရ။ ပႜဲ႐ုင္ကေမၜာန္မြဲ ဆအစာစက္သဿး ဆမှိဟ္ပကင္ရင္သဿးမၢး ကေပါတ္တအ္ တိတ္ကၜဳင္မာန္ ဟြံေသင္၊ ေကာန္ကေမၜာန္ မရႏုက္ဗေပင္ကုႝ ညံင္႐ုင္စက္ ဂြံေဂတ္ ႏူစမှိဟ္သီခမိက္ဂွ္ ကိစၥေဇှာ္ရ။ ညံင္ရဵသာ္ဂွ္ကုီ သကုိပ္ဒပ္ ဂြံစ႘ေရင္ပှာန္ဂြံဂွ္ ေကာန္ပှာန္ မထပက္ပှာန္ေလဝ္ ကိစၥေဇှာ္ကုီရ။ ေကာန္ပှာန္တအ္ စ႘ကၜးဂၜိဳင္မၢး အံင္ဇှးေလာဲပၜန္ရ။

ညာဏဗလ ျဒဟတ္ကြတ္ဝြံ ဗြဲေတဿင္ ပႜဲအခိင္လဿဳဟ္ ကိစၥေဇှာ္ကၜဳင္ေကြဟ္ဟ္ရ။ ျဒဟတ္ကြတ္ဝြံ ဇဿာပ္မှိဟ္ မှံဳကုႝဓဝ္သမၲီမၢး ဗေတာန္ေကတ္ ဂြံဖအိုတ္ရ။ ဥပမာ ဗုီဂြံေတဿာ္ဂှန္၊ ဗုီဂြံေကၜာန္ႀသိဳင္ခှံ၊ သုီကုႝတီ အပႜဲအရာကြတ္ဝိဇၨာကုီ သုီကုႝသိပၸံ ေကၜာန္ဗဒွ္ပတိုန္ ကေပါတ္မပၲံ စက္၊ လြဟ္နာနာတအ္ ဒွ္တမ္ရ။

ေဘာဂဗလ ျဒဟတ္ျဒပ္ရတ္၊ ျဒပ္ရတ္ပႜဲဒှာဲဝြံ ေဇြာအ္မ ဂဥဳဲဇဗ ဗြိဳက္လတက္ မဒွ္အရာ ေကာန္မှိဟ္မြဲ ဂြံဂ်ိဳင္တန္တဵအာမာန္ရ။ လဿဳဟ္မၢး ျဒဟတ္ဝြံ သြက္ဍဳင္မြဲမြဲ ဂြံေဇှာ္ေမာဝ္ကုီ သြက္ဂကူမြဲမြဲ ဂြံဗၜးၐးကုီဂွ္ ဒွ္ဒဿံင္ ဒှာဲအဓိကအိုတ္ရ။ လဿဳဟ္ ဍဳင္ကြတ္ပညာ မစိုန္သကုီ ဗြဲမဂၜိဳင္တအ္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူဟြံမာန္ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္တုဲ ေကာန္ဍဳင္ဇကု ဇကုဗေတာန္လဝ္ကုႝ ပညာတုဲ ၿပံင္တိတ္အာမံင္ေထာအ္ ဍဳင္ညးတှဟ္ဂွ္ ဒးဆုႝဂဗဒဿံင္ အခက္အခုဲ ဗြဲမေဇှာ္ကုႝျဒဟတ္ရ။ ဍဳင္တၜျဒပ္ တၜဓနတအ္ဂွ္ ပႜဲညးတအ္ အစာဂဥဳဲဟြံမြဲမၢး ကုႝၾသန္တုဲ ေကာ္ေကတ္ အစာဂဥဳဲ ႏူဍဳင္တှဟ္။ ႀသိဳင္႐ုင္စက္မြဲ မှိဟ္မစိုန္သကုီ လပၚေကာန္ပ်ဴတာ ပႜဲဍဳင္ဇကုဟြံမြဲမၢး ကုႝၾသန္တုဲ အာေကတ္နင္ အစာေကာန္ပ်ဴတာ ႏူဍဳင္တှဟ္တအ္ သုီဟြံမြဲကုႝအခက္အခုဲ ကေမၜာန္အံင္ဇှးဒဿံင္ေကြဟ္ဟ္ရ။ တုဲပၜန္ ကေပါတ္အလုႝဇကု ေကၜာန္ပတိတ္ေကတ္တ္ ဟြံမာန္တအ္ေလဝ္ ဗြဲမေလာဲသြာ ရာန္ေကတ္ဂြံရ။ သြက္စုႝဒှာဍဳင္ေလဝ္ ကေပါတ္ပှာန္နာနာ ရာန္ေကတ္ဒံဿင္အိုတ္ရ။

စာရိတၲေဘာဂ ျဒဟတ္ေဒၢတ္။ ေဒၢတ္ျပဝ ပႜဲဒှာဲဝြံ ဒဒွ္ဂတိပါင္ မကုႝ မဆိင္ဖာပ္လဝ္တအ္ဂွ္ ညံင္ဟြံဂြံေယာင္တုဲ ညးတှဟ္တအ္ ႏြံဓဝ္ပေတွ္ လတူဇကု လတူကေမၜာန္ဇကုရ။ တုဲပၜန္ ဂတမြဲဗုီ လကၠရဵမြဲဗုီ စိုတ္စှာဲဒဿံင္ေလဝ္ ဓဝ္ပေတွ္ ညးတှဟ္လုီပၜန္ရ။ ေဒၢတ္စလာပ္ ဗက္မုက္ ဗက္အာဂတိတအ္ေလဝ္ ဒးေဝင္ပဲါကုီရ။ ပဲါႏူဏအ္တုဲ ေဒၢတ္ ညးဍဳင္ကြာန္ မပတံ ကုႝဒိပ္ႀတံဳ/ၿဗဵေဍတ္တအ္ ကေမၜာန္မဟြံမြဲ ကုသိကၡာမှိဟ္တအ္ေလဝ္ ဒးေဝင္ပဲါကုီရ။ ေဒၢတ္မတြံဂး ေလာကဝတ္ ဓမၼဝတ္ဏအ္ ဟြံေဒၢတ္ဗက္မၢး ညးဂမၜိဳင္ ဟြံစြံဓဝ္ပေတွ္ ဟြံေ႐ွ္ေသွ္ရဵဂဵတုဲ ဒးဒုင္တးပဲါေထာအ္ ႏူဂေကာံမှိဟ္မာန္ဂွ္ရ ေဒၢတ္ျပဝမှိဟ္ဝြံဂွ္ ဒွ္ျဒဟတ္သြက္ဂြံအံင္ဇှး အဓိကမြဲကုီရ။

မိတၲဗလ ျဒဟတ္သကအ္ျပဝါ။ ပု႙ေကာန္မှိဟ္တအ္ လၸဟုီဏအ္ရ ပႜဲဂေကာံတိရစၧာန္တအ္ေလဝ္ ဒးမံင္ကုႝသကအ္ျပဝါကုီရ။ နကုႝသကအ္ျပဝါေဟင္ စုႝဒှာ အႏၲရာဲတှဟ္တအ္မာန္ရ။ တုဲပၜန္ မိတ္ျပဝါဟုီဂွ္ ညးမြဲကုမြဲ႐ုီဗင္ ထၞလဘာ္ေရင္သကအ္တုဲ ဒှာဲဇကု ဟြံစိုန္သကုီတအ္ဂွ္ အာတ္အ႐ုီအဗင္ ႏူမိတ္သဟာဲဇကုဂြံရ။ ဟုီကၜးကၜးမၢး ဒဿာႏူဇကု ဒွ္ဒဿံင္မိတ္သဟာဲ ကုမှိဟ္မြဲမြဲတုဲ ညးတှဟ္ဟြံဂံင္ဍႝဳဍိဳက္ကုီရ။ ယဝ္ဒးပေတာအ္ ဥပမာ နကႝုဍဳင္မၢး ဍဳင္ေအႆေရဂွ္ ဒဿာႏူဒွ္ဒဿံင္ မိတ္သဟာဲ ကုဍဳင္အေမရိကာန္တုဲ ဍဳင္အာရာပ္တအ္ဂွ္ ၐိုန္ရ မိက္ဂြံပေလအ္ေထာအ္ဒဿံင္ကုီေလဝ္ ဟြံဂံင္ဖန္ေကြဟ္ဟ္ရ။

သဒၶါဗလ ျဒဟတ္မပေတွ္ေကတ္ လတူကေမၜာန္ဇကု။ မအေရဝ္သဒၶါဂွ္ ဟိုတ္ႏူပု႙တအ္ စကာဒဿံင္ ပႜဲအၾကာဘာသာသဿးတုဲ ညံင္ကုႝ မပေတွ္ေကတ္ လတူရတ္ပိက်ာ္ဓဝ္သင္သဿး ဒွ္ဒဿံင္ရ။ ယဝ္ရ ပု႙ဟုီ ပ႐ူပေရင္ကေမၜာန္ပိုန္ျဒပ္မၢး ဒဒွ္မပေတွ္ေကတ္ လတူဂွ္။ ယဝ္ရပု႙ဟုီ ပေရင္တဝ္ေစှဟ္မၢး ပု႙ပေတွ္ေကတ္ လတူဓဝ္သစၥတဝ္ေစှဟ္တအ္ မပတံ ၿမဵသာ္ဝြံ ဒွ္တမ္ရ။ ပု႙ေကၜာန္ ပေရင္တဝ္ေစှဟ္ ယဝ္ရပု႙ဟြံပေတွ္ေကတ္ လတူပေရင္ကေမၜာန္ပု႙မၢး၊ ယဝ္ရပု႙ေစွ္စိုတ္ ပေရင္ကေမၜာန္ပု႙ဂွ္ ဗုီအံင္ဇှးဟြံမြဲမၢး စိုတ္ဓါတ္ပု႙ ဂြံတန္ၾကန္ လတူပေရင္ကေမၜာန္ဂွ္ ဟြံမြဲတုဲ ဗြဲမေလာဲသြာ အာထံက္ကၞံင္ကုႝသှမာန္ ဟြံေသင္မၢး ဂၜာဲဂံၜင္တှဟ္မာန္ရ။ သဒၶါ (ဝါ) ဓဝ္ပေတွ္ႏြံေဟင္ ပေရင္သၜးဖုႝဇကု မံက္ကတုႝကၜဳင္မာန္ရ။ ပေရင္သၜးဖုႝဇကုဟုီဂွ္ ပႜဲပေရင္တဝ္ေစှဟ္ဏအ္ ဒွ္အရာကိစၥေဇှာ္အိုတ္ရ။ မှိဟ္ဟြံမြဲကုႝ ပေရင္သၜးဖုႝဇကုဂွ္ ဟြံဒွ္သဿာတဝ္ေစှဟ္မြဲ ရဵသာ္ဝြံ ဗြဲသာမည ဟုီေကတ္မာန္ရ။ သၜးဖုႝဇကုဟုီဂွ္ ႏြံဂၜိဳင္ကုႝသာ္ပၜန္ရ။ သၜးကုႝ အခိင္ဇကုတုဲ ႐ုီဗင္ညးတှဟ္၊ ျဒပ္ကသပ္ႏြံမၢး သၜးကုႝျဒပ္ကသပ္ လတူကေမၜာန္တဝ္ေစှဟ္၊ ညာဏ္ (ဝါ) ကြတ္ဇကုႏြံမၢး သၜးကုႝကြတ္ဇကု ကုဂကူဇကု။ ပညာႏြံမၢး ဗိုင္ခ်ပ္ပၚပဲါ စင္ျခင္ ဗစာရဏာ လတူအကာဲအရာတုဲ ဂၜာဲကုႝဂၜံင္တိတ္ သြက္ဂကူဇကု မပၲံ ၿမဵသာ္ဝြံ ဒွ္ကေမၜာန္သၜး (ဝါ) ကေမၜာန္ဒါန သြက္ဂကူဖအိုတ္ရ။

ဝ႘ရိယဗလ ျဒဟတ္မဂိုတ္လြ႘ဂစာန္။ ျဒပ္ၐိုတ္လုႝႏြံႏြံ ကသပ္ၐိုတ္လုႝႏြံႏြံ ယဝ္ရဟြံဂိုတ္ဂစာန္ ဟြံေကၜာန္မၢး သတ္ကဿဝ္ဇဝ္ပၠဵေဍဟ္ ဂြံတိတ္ကၜဳင္မာန္ ဟြံေသင္ရ။

(၈) သတိဗလ၊ ျဒဟတ္မလၛတ္စြံဒဿံင္သတိ လတူအကာဲအရာနာနာ။ ပႜဲအရာမလၛတ္စြံသတိဝြံ ကိစၥေဇှာ္ေကြဟ္ဟ္ရ။ ပႜဲအရာမစြံသတိပၜန္ စြံသတိလတူအကာဲအရာဇကုကုီ သုီလတူအကာဲအရာမၛးဇကုတအ္ရ။ သတိဗလဝြံ နကုႝမအေရဝ္ေခတ္မၢး မ႘ဒ႘ယ်ာပါဝါ Media power ရဵသာ္ဝြံ ေကာ္စဂြံကုီရ။ ေခတ္ဏအ္ ေခတ္ပ႐ုိင္မၢးဂွ္ ဟိုတ္ႏူမုဒွ္ဒွ္ မှိဟ္မစြံသတိ (အစာပ႐ုိင္)တအ္ လဵထၞးကုႝညးဂမၜိဳင္ ေသၢာအ္တီရ။ မှိဟ္တအ္ တီဟိုတ္ဖုႝတုဲေဟင္ ပေရင္ပေလဝ္ပေလတ္စ ဒးမာန္ေရာင္ ဟိုတ္ဂွ္ရ ဓဝ္သတိဝြံေလဝ္ ဒွ္အရာကိစၥေဇှာ္တုဲ ဒးစြံမံင္သတိ မုအရာမကတုႝဒွ္ဒဿံင္၊ ကတုႝဒွ္လဝ္တုဲ မပၲံကုႝဝင္အတိက္တအ္ဂွ္ ဒးလၛတ္ရ။ ကာလဂွ္ေဟင္ ဂြံေကၜာန္ဒး ဂြံေကၜာန္ေလပ္ ဂြံေဝင္ပဲါဒးရ။

(၉) သမာဓိဗလ၊ ျဒဟတ္တန္ၾကန္ ပႜဲဂၜံင္တရဵဇကု၊ ပႜဲဓဝ္ပေတွ္ဇကု။ ကေမၜာန္လုႝဟုီဟုီ ယဝ္ရဇကုဟြံတန္ၾကန္ ပႜဲကေမၜာန္ဇကုမၢး အခိင္လုႝေလဝ္ ကေမၜာန္အံင္ဇှးမာန္ ဟြံေသင္ရ။ ဗြဲေတဿင္ ကေမၜာန္တဝ္ေစှဟ္ သြက္ဗၜးၐးဂကူဏအ္ဂွ္ အခက္အခုဲ ၐိုတ္လုႝႏြံႏြံ ညံင္ဂၜံင္တရဵဇကု ဟြံဂြံေကၜအ္အာ လတူဍာန္ဂွ္ ဒးမင္မြဲတန္ၾကန္ေရာင္။ ညံင္ဇကု ဂၜံင္တရဵဂြံေဗၜတ္အာ ႏူကေမၜာန္ဇကုဂွ္ သှဇကုဂစာန္ဖန္ဇန္ဒဿံင္တြႝဳရ။ သှကၜဳင္သီဗတိုက္ေကတ္ေထာအ္ ဒပ္ဇကုေဟင္ သာ္ဂွ္ဟြံေသင္ သှတအ္ သီဂြံအာ လြဟ္ဇကုေဟင္ သှမာန္အာဇကုဟြံေသင္ ဟိုတ္ႏူအကာဲအရာလုႝဒွ္ဒွ္ အကာဲအရာ သှမဖန္နင္ကုီ အကာဲအရာႏူမၛးတှဟ္ကုီ အကာဲအရာႏူအပႜဲဇကုကုီ ဇုီကပိုက္တုဲ ယဝ္ရဇကုဒးၿပံင္လွာဲေထာအ္ ဂၜံင္တရဵဇကုမၢး ဇကုဒွ္မှိဟ္မက်အာသှ ဗြဲမေဇှာ္ကုႝျဒဟတ္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ အေရဝ္မန္တမၜာမဟုီကၜဳင္လဝ္ “က်ပှာန္ မအလန္ က်ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ မြဲအယုက္” ဟြံေသင္မၢး “က်ပှာန္ ေလင္ဆဒပ္မြဲ၊ က်ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ေလင္သုီဂကူ” ရ။

(၁၀) ပညာဗလ၊ ျဒဟတ္ခ်ပ္ပိုင္ျခာ ပႜဲကေမၜာန္ ပႜဲအကာဲအရာ မကတုႝဒွ္ဒဿံင္တအ္တုဲ ေဖ်ဟ္သၢဳတ္သြာတ္။ ပႜဲဒှာဲဝြံ မိက္ဂြံပတုိန္ထၞး အဓိပၸါယ္ မအေရဝ္ ပညာ ညိရ။  ပႜဲဗလစွ္သာ္ဝြံ ညာဏဗလ ကုႝ ပညာဗလ ရဵသာ္ဝြံ ႏြံသုီၐါရ။ ညာဏဗလဝြံ ကြတ္မတီလဝ္လပၚနာနာ သုီကုႝ ဗုီဂလာန္ (တ႘အဝ္ရ႘) တှဟ္ဟ္တအ္ရ။ ပညာဟုီဂွ္ က်ာ္ေဇှာ္ဝိလာသ ႏြံပိုန္ဘာထံင္ေကွ္ ကြာန္ကဿာဝက္ (ဗြဲႀကဵ ႏြံပိုန္ဘာလြ႘မာန္ရတ္ ကြာန္ကအ္ခပုင္) ဟုီ “ပညာဟုီဂွ္ ဗဟုသုတ မကလိဂြံလဝ္ နာနာတအ္ဂွ္ ကေလင္စကာ ပႜဲကေမၜာန္နတဲ ေလပ္ေဟင္ ဒွ္ပညာ”

အစာဂျမင္ (အစာဒႆန) ရးပလိုတ္တအ္ေလဝ္ ပညာဂွ္ နကုႝဘာသာအကၤလိက္မၢး Wisdom ရ။ ဗြဲသာမည ညးတအ္ ပၚလဝ္ပိကဆံင္ ဗဟုသုတ ဂၜိဳင္မိင္ဂၜိဳင္ညာတ္ (Information) မဂြံႏူလိက္ မဂြံႏူလဟုီ မဂြံညာတ္ မဂြံႏူဘာတအ္ဂွ္ ဒွ္ဗဟုသုတ ဖအိုတ္ရ။ ဂၜိဳင္မိင္ဂၜိဳင္ညာတ္ဏအ္ဂွ္ ဒွ္အရာမဍာံစဿတ္မြဲ ဟြံေသင္။ လေဆာဝ္မၢး ေဗၜတ္ေလပ္ကုီရ။ ဥပမာ မှိဟ္တမၜာေတအ္မၢး ေစွ္စိုတ္ ဂၜးတိပု႙ လးဒဿံင္ညံင္ကုႝကြာင္ဂေတွ္တုဲ ကုႝလဝ္ယဿဳ ဂၜးတိ ရ။ ဆဂး လဿဳဟ္မၢး ပု႙တီ ဒဒွ္ရ ဂၜးတိပု႙ ခႜမ္ဒဿံင္ ညံင္ကုႝဗဝ္ရ။ ညံင္ရဵသာ္ဂွ္ကုီ ဟုိတ္ႏူပု႙ေစွ္စိုတ္ တၛဲဂွ္ မံက္တိုန္ကၜဳင္ လပၚဗမံက္တုဲ ေဂတ္ ဒတုံပၜိဳတ္ေစွ္အာ လပၚပလိုတ္ဂွ္ရ၊ ဒိုဟ္ဗမံက္ (ဒှာဲမမံက္တိုန္) ဒိုဟ္ပလိုတ္ (ဒှာဲမပၜိဳတ္) ရဵသာ္ဝြံ ပု႙တအ္ ခုတ္ပတန္လဝ္ အေရဝ္ေဝါဟာမန္ရ။ လဿဳဟ္ ပု႙တအ္တီေကတ္ ဒဒွ္ရ တၛဲဂွ္ေဂတ္ဒဿံင္ဂၜးတိ ဟြံေသင္ ဂၜးတိပု႙ေရာင္ ေဂတ္ဒဿံင္တၛဲ။ ရဵသာ္ဝြံကုီ ဂၜိဳင္မိင္ဂၜိဳင္ညာတ္ ပု႙မဂြံလဝ္လဿဳဟ္ မစုိပ္ကုႝပ႐ူမြဲမြဲ အရာပု႙မေဗၲာန္လဝ္ ႏူဘာ အရာပု႙ မဗွ္လဝ္ ႏူလိက္နာနာတအ္ဂွ္ ဒွ္အရာမဍာံစဿတ္မြဲရဂွ္ ပု႙တအ္ ေဖ်ဟ္သၢဳတ္သြာတ္ဟြံဂြံဏီရ။ ဗဟုသုတ ဂၜိဳင္မိင္ဂၜိဳင္ညာတ္တအ္ဂွ္ ပံင္ပေကာံတုဲ ဆက္လၛတ္အာဂွ္ နကုႝဘာသာအကၤလိက္ ညးတအ္ေကာ္စ knowledge တုဲ နကုႝဘာသာမန္ပု႙မၢး ညာဏ္ (ဒဒွ္မတီ) ရဵသာ္ဝြံ ဟုီမာန္ေရာင္ ေစွ္စိုတ္ရ။ ကဆံင္ညာဏ္ဏအ္ေလဝ္ ဍာံစိုပ္ေကှာတ္ရ ဟြံေသင္ ဆဂး ၾကပ္ညန္ကုႝ ဓဝ္ဍာံရ။

ႏူဂွ္မြဲကဆံင္ (ဝါ) ႏူကုႝကဆံင္မတီ ညာဏ္ကတုႝဒွ္တုဲ ဒုင္သဇိုင္ ကုလညာတ္ညာဏ္နာနာတအ္တုဲ ေဖ်ဟ္သၢဳတ္သြာတ္ လတူပေရင္ကေမၜာန္မြဲမြဲမာန္။ ေသၛဝ္ေဂၜပ္ ပန္ဒိုဟ္ဒစာံကၜင္ေလပ္ ဥပမာ ေကၜာန္ဏာ ကေမၜာန္ဏအ္မၢး အာေတက္ဒးမုေရာ။ အရာဏအ္ ခိုဟ္စတုဲ အာပေရအ္စ ကုအရာလုႝ မပၲံရဵသာ္ဝြံ နကုႝပေရင္မှိဟ္ကုီ၊ နကုႝပေရင္႐ုပ္ကုီ နကုႝပေရင္ဓါတုကုီ ေသၛဝ္ေဂၜပ္တုဲ ေဖ်ဟ္သၢဳတ္သြာတ္ကေမၜာန္ေလပ္ဂွ္ ဒွ္ပညာရ။ ဟိုတ္ဒဿာသာ္ဂွ္ရ ပေရင္ပညာ ပႜဲဍဳင္မေဇှာ္ေမာဝ္တအ္ဂွ္ မှိဟ္မြဲ ၐိုန္ရ မိက္ဂြံတိုန္လၛတ္ ပေရင္ေသှာဝ္ဥပေဒ၊ ပေရင္ေကြတ္ဘာသာကုီေလဝ္ သဇိုင္ ပေရင္ဓါတုေဗဒတအ္ သဇိုင္ပေရင္႐ုပၸေဗဒတအ္ဂွ္ ဒးေလပ္ ဒးကၜိဳဟ္လဝ္ေဟင္ ညးတအ္ ကုႝလၛတ္ရ။ ညံင္ရဵသာ္ဂွ္ကုီ ကုမှိဟ္ မလၛတ္လပၚဓါတုေဗဒတအ္ဂွ္ လပၚပေရင္မှိဟ္ လပၚေကြတ္ဘာသာဂွ္ ဗြဲသဇိုင္ ဒးတီလဝ္ကုီေရာင္။ ပႜဲအရာလၛတ္ပညာဝြံ ပၚေထာအ္ ေလာက႘ ေလာကုတၲႝဳတဲု လၛတ္ဟြံေထက္။ ဟြံတီလဝ္ ပ႐ူတအ္မၢး အာကၜိဳဟ္ေဗၜတ္အာ လတူပေရင္တအ္၊ အာေထင္ေဇှာ္အာ လတူပေရင္တအ္မာန္ကုီ သုီကုႝ ပေရင္ကေမၜာန္ဇကု အာဇုီကပိုက္ဒး ပေရင္တှဟ္တအ္မာန္ရ။

ဟိုတ္ပညာ မှံဳအဓိပၸါယ္သာ္ဏအ္ဂွ္ရ ပညာဂွ္ ဒွ္ဍာ္ဒေကဝ္မှိဟ္ ဒွ္အေစာမ္စရာဲမှိဟ္ ရဵသာ္ဝြံ ဟုီမာန္ရ။ မှိဟ္မှံဳပညာဟုီဂွ္ ဒွ္မှိဟ္မှံဳ ကုအေစာမ္စရာဲပညာရ။ ဍာ္ဒေကဝ္ပညာဏအ္ဂွ္ ရံင္နကုႝမတ္ ကလင္နကုႝကေတာဝ္ ရပ္နကုႝတဲ ဟြံဂြံ၊ ဒးရံင္ နကုႝမတ္ညာဏ္ေဟင္ ဆုႝေကတ္မာန္ရ။ ပညာဂွ္ အေစာမ္စရာဲ မေရင္တၜဳင္ကုႝ ဂုဏ္ဖုႝသြက္မှိဟ္ႏြံရ။ ဗုီလုႝေရင္တၜဳင္ေရာမၢး ဗြဲေယဘူယ်မၢး အရာမိက္ဂြံဒွ္ဂွ္ ဗဒွ္ကုႝမာန္တုဲ အရာဟြံမိက္ဒွ္ဂွ္ စုႝဒှာကုႝမာန္ ရဵသာ္ဝြံ ဗြဲေယဘူယ် ဟုီေကတ္မာန္ရ။

၂၄။ ဒပ္ပှာန္ ျဒဟတ္မစုႝဒှာဂကူ

အတိုင္မဟုီကၜဳင္တုဲဂွ္ရ ဂေကာံမှိဟ္မြဲဂွ္ တုပ္တဵညံင္ရဵ ခဿာဲစာင္မြဲမကုီရ။ ခႜန္ခဿာဲစာင္ဂွ္ တုပ္တဵညံင္ရဵ ဂကူမြဲတုဲ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ဂွ္ တုပ္တဵညံင္ရဵလွာဲခဿာဲစာင္ မဒွ္အရာမထံက္ပင္ ညံင္ခႜန္ခဿာဲစာင္ဂြံကလိဂြံျဒဟတ္ရ။ ေကာန္ဂကူကုီ သုီကုႝပေရင္ပိုန္ျဒပ္ဖအိုတ္ဂွ္ ဒပ္ပှာန္ မတုပ္တဵညံင္ရဵေခှာ္ေဍဟ္ဂွ္ စုႝဒှာမင္မြဲလဝ္ကႝု ညံင္သှမၛး ဟြံဂြံပလုီရ။ စှးဒးပၚပဲါ အရာလုႝ ဒွ္ပဓါန အရာလုႝ ဒွ္အပဓါနဂွ္ အရာသုီဖအိုတ္ဂွ္ ဒှာဲညးကုႝညး ဒွ္ဒဿံင္ပဓါနဖအိုတ္ဂွ္ ပု႙ဒးညာတ္ေကတ္ရ။ ေခှာက္ၐိုတ္လုႝစုႝဒှာခိုဟ္ဟ္ ယဝ္ရခႜန္ ဟြံေသင္မၢး လွာင္ဂွ္ လုီအာမၢး ခဿာဲဂွ္ ဟြံဍတ္တုဲ အုဲပသအာမာန္ရ။ ညံင္ရဵသာ္ဂွ္ကုီ ခႜန္ကုႝလွာဲ ၐိုတ္လုႝခိုဟ္ဟ္ ယဝ္ရ ေခှာက္ဂွ္ လုီအာမၢး ခႜန္ကုီ သုီကုႝလွာဲဂွ္ ဒွ္အာစှညးတှဟ္ ဒးလုီလာ္အာပၜန္ရ။

ရံင္ကုႝဥပမာဏအ္တုဲ ကေလင္ေသၛဝ္ေဂၜပ္ဝင္ဂကူပု႙မၢး ဂကူမန္ပု႙ဂွ္ နဒဒွ္ဂကူမြဲ အေရဝ္ လိက္ပတ္ ေယန္သှာင္ ညံင္ဂြံဍိဳက္ေပင္ ဂတာပ္ေခတ္ဂွ္ ဇုဇဗဵလပု႙ ရႏုက္ဗေပင္လဝ္တုဲ စုႝကုႝစိုပ္ ကဆံင္ဂကူမဒွ္အစာညးတှဟ္ ပႜဲသၢဳတ္အာယွအဂှဲဂွ္ရ။ တုဲပၜန္ ဟိုတ္ႏူပေရင္ဂိုတ္ဂစာန္ ေကာန္မန္ပု႙တုဲဲ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ေလဝ္ ဍိဳက္ေပင္ဖဲသအ႘ စသုင္ဟြံအိုတ္ ေကၜာန္ပတိတ္လဝ္ ကာကုသုႝ မပၲံက်ာ္ေစတ႘တအ္ဂွ္ စုႝကုႝလဿဳဟ္ မှိဟ္တအ္ ဒွ္ဒဿံင္ အမ္သဝ္ဖိုဟ္ဏီရ။

ဆဂး ဟုိတ္ႏူျဒဟတ္စုႝဒှာဍိဳန္ ပႜဲသှာံ ၁၁၁၉ ဂွ္ ဒးဒုင္က်အာပှာန္ ကုဗဿာအံင္ဇဲယ်တုဲ ဂကူေလဝ္ ဒးဒုင္စံင္ယဇ္ ကြတ္ေလဝ္ ဒးဒုင္ပလုီ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ေလဝ္ ဒွ္အာလေလင္ ဒွ္အာျဒပ္ညးတှဟ္အိုတ္ရ။ ေတာ္ရံင္ကုႝဝင္ပု႙ဏအ္တုဲ ျဒဟတ္စုႝဒှာဝြံ ၐိုတ္လုႝကိစၥေဇှာ္ဂွ္ ပု႙တအ္ ညာတ္ေကတ္မာန္ရ။ တုဲပၜန္ ဍဳင္မန္လုီအာတုဲ ျဒဟတ္ဒပ္ပှာန္မန္ ဆၐိုတ္ေသွ္ဒဿံင္ဂွ္ ဒွ္အာ ျဒဟတ္ဒပ္ပှာန္ စုႝဒှာဍဳင္ညးတှဟ္ ဍဳင္ေသံရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ဍဳင္ဂကူ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ဇကု ဟြံမြဲ/ဟြံခိုင္မၢး ျဒဟတ္ဒပ္ပှာန္ဇကု ဒွ္အာ ျဒဟတ္ဒပ္ပှာန္ညးတှဟ္မာန္ ဟုီမြဲသာ္ပၜန္ ျဒဟတ္ဒပ္ပှာန္ဇကု ဒွ္အာပှာန္ဍိက္ ညးတှဟ္မာန္ဂွ္ ထၞးကၜဳင္လဝ္ သက္သ႘ ပႜဲဝင္ဂကူမန္ပု႙တုဲရ။ ပႜဲတၛဲဏအ္ေလဝ္ ယဝ္ရျဒဟတ္ဂကူပု႙ ျဒဟတ္ပေရင္ပုိန္ျဒပ္ပု႙ ဟြံခိုင္မၢး ဒပ္ပှာန္ပု႙ဂွ္ ဒွ္အာ ဒပ္ပှာန္ဍိက္ဗဿာ (ဝါ) ဒွ္အာဒပ္ပှာန္သှပု႙မာန္မံင္ဏီဂွ္ ေထက္ကုႝ ဒးစဿ႘ညာတ္ေကတ္ ေထက္ကုီရ။

ဒပ္ကေရင္လၛႝဳတအ္ဂွ္ ထၞးဟုိတ္ ကုပေရင္ပိုန္ျဒပ္ ပေရင္မှိဟ္တုဲ ပၚတိတ္ႏူေကေအန္ယူတုဲ လုပ္ပံင္ကုႝသှ နဒဒွ္ဒပ္ပှာန္ဍိက္သှဂွ္ေလဝ္ ဂြံဆုႝေကတ္လဝ္တုဲတုဲဒဿံင္ရ။ ပႜဲမန္ပု႙ေလဝ္ အေနာ္အံင္နာင္ဂွ္ ဂစာန္ကေရက္ပတိတ္ ဒပ္ပှာန္ဗၜးၐးေကာန္ဂကူမန္တုဲ ညံင္ဂြံလုပ္ပ ဒပ္ပှာန္ဍိက္ဗဿာ (ဝါ) ဒပ္ပှာန္ဍိက္သှဒတန္ကဝ္ပု႙ဂွ္ ဂစာန္ကၜဳင္တုဲ ဟိုတ္ႏူျဒဟတ္ဒစုႝဒစး ေကာန္မန္ပု႙တုဲ တၛဲဏအ္ ညးေတအ္ ဟြံအံင္ဇှးကၜဳင္ဏီရ။

ပဲါႏူအေနာ္အံင္နာင္ဏအ္တုဲ မှိဟ္မထၞးဟိုတ္ ကုျဒဟတ္ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ ျဒဟတ္မှိဟ္ ဟြံဍိဳက္ေပင္တုဲ ညံင္ဒပ္ပှာန္ဗၜးၐးေကာန္ဂကူမန္ ဂြံဒွ္အာ ဒပ္ဍိက္သှဂွ္ မှိဟ္မဆက္ဂစာန္ ဟြံမြဲရဂွ္ လၸေစွ္စိုတ္ျပဟ္ဏီ။ မုဟိုတ္ေရာမၢး ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိ ေဒါအ္လဝ္ပြန္ေပွာ္ ကုဒပ္ပှာန္သမၜဲတိဗဿာ ႏူသှာံ ၁၉၉၆ ေတအ္ရမၢး မှိဟ္မဂဇုန္ဒဿံင္ လတူဍဳင္ သဿဝ္သှလၛႝဳတအ္ဂွ္ အဝုႝကဆံင္အလံင္ မဂြံလဝ္ဂွ္ေလဝ္ ဟြံမိက္ဗလး၊ ယဝ္ရ ရပ္ဂန္ ေဒၢတ္ဗက္ အတိုင္ဂၜံင္တရဵ ေဗာ္ (ဝါ) ဂၜံင္တရဵဂကူမန္ ေဇတ္တ္ပၜန္ေလဝ္ ဒးကေလင္တိတ္ၿဂိဳပ္ပၜန္တုဲ ဂစာန္ဖန္ ဗက္လီလာန္ ညံင္ညးဍဳင္ကြာန္ ဂြံပေတွ္လဟုီဇကုမာန္ေရာင္ဂွ္ ေထက္ကုႝ ဒးစဿ႘ညာတ္ေကတ္ရ။ လဟုီဗုီအေနာ္အံင္နာင္ဂွ္ ဟြံအံင္ဇှးတုဲ လဟုီဗုီတှဟ္ ဥပမာ ”ေဒါအ္ပြန္ေပွာ္နဲတဿိ” ” ပေရင္အံင္ဇှးဂကူဂွ္ ဗတိုက္ေကတ္သိုက္က္ အာနကုႝနဲၿခိတ္သၸဝ္” ”မံင္သဿဝ္ဗဿာတုဲ ေဝင္ျပယာဲ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္”  အေရဝ္အၾကာစဏအ္မြဲမြဲ မံက္တိတ္ကၜဳင္မာန္တြႝဳရ။

ဒပ္ပှာန္စုႝဒှာေကာန္ဂကူ မိက္ဂြံဟုီဟုီ ဒပ္ပှာန္ဗၜးၐးေကာန္ဂကူ မိက္ဂြံေကာ္ေကာ္ လုကဵဟြံေကၜာန္ ကေမၜာန္စုႝဒှာဂကူ၊ ကေမၜာန္ဗၜးၐးဂကူမၢး ဟြံဒွ္ဒပ္ပှာန္ သြက္ဂကူဂွ္တုဲ ဒွ္အာ ဒစုက္ဇလဂကူဂွ္ ဗြဲမေဇှာ္ကုႝျဒဟတ္မာန္ရ။ ဇဿာပ္မရပ္လြဟ္တုဲ လတက္ပေဠာအ္ထဆိပ္ၐိုပ္ဂွ္ ဒွ္ဒပ္ပှာန္မန္ ဖအိုတ္ဂွ္ လၸေစွ္စိုတ္ညိ။ ဒွ္ဒမၜဂကူေလဝ္ မာန္ဒဿံင္ကုီေရာင္။

ဗြဲခေမှာန္ ဗြဲသေရာပ္ ယဝ္ဒးဟုီမၢး ဒပ္ပှာန္မန္ဟုီဂွ္ ဒးဒွ္ဒပ္ သဿဝ္အုပ္ဓုပ္ဂကူမန္တုဲ ဒးဒွ္ဒပ္ မေကၜာန္ဒဿံင္ကေမၜာန္ စုႝဒှာဂကူမန္ ဍဳင္မန္၊ ညံင္ဂြံထေဍင္ပတိတ္ ဒပ္ပှာန္ရဲသမၜဲတိဗဿာ ႏူဍဳင္မန္တုဲ ညံင္ဂြံကေလင္ဒက္ပၲန္ ပေရင္ပကင္ရင္ ညးဍဳင္ကြာန္မန္ရ။ ဟုီကၜးကၜးမၢး လုကဵဟြံေကၜာန္ကေမၜာန္ဏအ္မၢး ဒပ္လုႝေလဝ္ ဟြံဒွ္ ဒပ္ပှာန္မန္ရ။

၂၃။ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ နကႝုဂေကာံ (ကမၼဏ႘)

ဗုီေကာန္မန္ပု႙ ဗြဲမဂၜိဳင္ ေကၜာန္ဒဿံင္ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ နကုႝမှိဟ္မြဲအိန္ထံင္ဓဝ္ဂွ္ ဒွ္နဲပေရင္ပုိန္ျဒပ္ ေခတ္ကၜာေတအ္တုဲ ဒးသၜာဲသၜဳင္ပတိုန္ နဲတဿိေထက္ရ။ နဲတဿိပႜဲဒှာဲဝြံ မိက္ဂြံဟုီ စှးေကၜာန္ဒဿံင္ နကုႝမြဲအိန္ထံင္ဂွ္ ေကၜာန္နကုႝဂေကာံ ယဝ္ရေကာ္ဟုီ ဗုီအကၤလိက္မၢး ကမၼဏ႘ရ။

မုဟုိတ္ ေကၜာန္နကုႝဂေကာံဂွ္ ခိုဟ္ေရာမၢး မှိဟ္မြဲဟုီဂွ္ ကသပ္ႏြံဆၐိုတ္ မှိဟ္မြဲရ။ မှိဟ္ၐါမၢး ကသပ္ဒွ္ကၜဳင္ မှိဟ္ၐါရ။ ပု႙မှိဟ္တအ္ဂွ္ ပေရင္ဆုႝဂဗကုီ၊ ကသပ္ကုီ ညးမြဲကုမြဲ ဟြံတုပ္ေရင္သကအ္ရ။ အရာကသပ္ ေကုာံ ပေရင္ဆုႝဂဗ ဟြံတုပ္ဝြံ ဗဒွ္ကုႝ လညာတ္တဿိ ဗဒွ္ကုႝပေရင္ကေမၜာန္တဿိမာန္ရ။ အဓိကကိစၥေဇှာ္အိုတ္ ကသပ္ညး ကသပ္အဲ ပေရင္ဆုႝဂဗညး ပေရင္ဆုႝဂဗအဲ ဂြံစုိပ္ကၜဳင္ လတူခုင္မာန္ဂွ္ မှိဟ္မြဲမြဲ ညံင္ဟြံဂြံ ဓလုီပလုီေထာအ္ ကသပ္ညးတှဟ္ လညာတ္ညးတှဟ္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ပႜဲအရာမခပတိုန္ ကႜိဳပ္သကိုပ္မြဲမြဲ ဟြံေသင္ မာန္ေနဂ်ာမြဲမြဲတုဲ ကုႝေကာပ္ကာဲဖန္ဇန္ သုီဖအိုတ္ဂွ္ ဒွ္အရာမပလုီ ဓလုီေကၜအ္ ကသပ္ညးတှဟ္မာန္ရ။ ဟို္တ္ဂွ္ရ မာန္ေနဂ်ာဂွ္ ပဲါႏူေကာပ္ကာဲ ဖန္ဇန္ပတိတ္ကသပ္တဿိတုဲ သုီဒးေကာပ္ကာဲဖန္ဇန္ ညံင္ကသပ္ဇဿာပ္မှိဟ္ ဂြံစိုပ္လတူခုင္တုဲ ကသပ္တအ္ဂွ္ ညံင္ညးညးအဲအဲ ေသၛဝ္ေဂၜပ္ပၚပဲါတုဲ ဂြံဗမံက္အာ႐ုပ္ရဵကေမၜာန္ရ။ ဟုီကၜးကၜးမၢး ဇဿာပ္မှိဟ္မပါလုပ္ ပႜဲကေမၜာန္ဂွ္ ညံင္ဂြံႏြံတာလ်ိဳင္ လတူကေမၜာန္ဂွ္ သုီဖအိုတ္ ညံင္ဂြံစြံဓဝိင္ လတူကေမၜာန္ဂွ္ သုီဖအိုတ္ဂွ္ ကိစၥေဇှာ္တဵ ဗြဲမေလာန္ရ။

ေကၜာန္နကုႝဂေကာံ ဗုီလုႝခိုဟ္ေရာ နဒဒွ္ဥပမာ ယဝ္ဒးထၞးမၢး မာံကဂွ္ စုိန္သကုီ ပေရင္တုႝလြ႘တှံခၐိုတ္၊ မာံခ ဂွ္စိုန္သကုီ ပေရင္ဒ႘ကြ႘စက္၊ မာံဂဂွ္ စိုန္သကုီ ပေရင္သြံဗှိက္ ညးပိဝြံ ဗုီညးကုႝညး ယဝ္ရေကၜာန္ ကေမၜာန္ညးမစိုန္သကုီမၢး ၐိုန္ခိုဟ္ဒဿံင္ၐိုတ္ဒးရးကုီရေလဝ္၊ မာံကဂွ္ ဆၐိုတ္ ျဒဟတ္မာံက ႏြံေဟင္ ညးေတအ္ တုႝတှံခၐိုတ္မာန္ရ။ တုဲပၜန္ တုႝတှံခၐိုတ္ဟုီဂွ္ေလဝ္ တႝုလဝဲါဂွ္ ဂြံခြာတ္လဝဲါဂွ္ဟြံေသင္ ဒွ္အရာၾသန္အိုတ္ ဒွ္အရာမဓလုိက္တမ္႐ုိဟ္မြဲတုဲ မာံက ဂြံဂ်ိဳင္တန္တဵအာမာန္ဂွ္ ဒးအာေကၜာန္ဒဿံင္ ကေမၜာန္တှဟ္ေဟင္ဂြံဒွ္မာန္တုဲ ၐိုတ္ျဒဟတ္ႏြံဂွ္ ဟြံဂြံဓလုိက္လဝ္ ပေရင္ကေမၜာန္ဇကု ပႜဲကေမၜာန္တုႝကၜအ္ဂွ္ရ။ ညံင္ရဵသာ္ဂွ္ကုီ မာံခ၊ မာံဂ တအ္ဂွ္ ကေမၜာန္ ဇကုမခံင္ဂွ္ ေကၜာန္အာမၢး ဟြံဒွ္ကေမၜာန္ဟြံေသင္ ဒွ္ဒဿံင္သုီဖအိုတ္ရ။ ဆဂး ယဝ္ရညးပိဂွ္ ပံင္ေတာဲတုဲ ေကၜာန္အာမၢး ကေပါတ္ဗှိက္မာံဂ ဂွ္ ဖႜိဳက္ကုႝကြ႘စက္ မာံခ၊ ၾသန္မဂြံပရဲဂွ္ ဓလုိက္စုတ္တမ္႐ုိဟ္ ပႜဲကၜအ္မာံကမေကၜာန္ဒဿံင္မၢး ကလိတ္ကေလာတ္အာ သုီညးပိ ကေမၜာန္ေလဝ္ စိုပ္တရဵတုဲ အံင္ဇှးေလဝ္ ေလာဲ၊ ပေရင္ကေမၜာန္ေဇှာ္ေဇှာ္ေလဝ္ ေကၜာန္ပတိတ္ ဖန္ဗဒွ္မာန္ရ။

ပဲါႏူဂွ္ပၜန္ တၛဲဏအ္ တိုင္ပၠဵအဓိကပု႙ဂွ္ ဒွ္သြက္ဂြံကေလင္ဒက္ပၲန္ အဝုႝဂကူမန္ပု႙ ပႜဲဍဳင္မန္ပု႙ရ။ ကေမၜာန္ပေရင္ပုိန္ျဒပ္ဏအ္ဂွ္ နဒဒွ္အ႐ုီအဗင္ ဂြံထိင္မင္မြဲအာ ပေရင္မံင္စံင္ပု႙ကုီ သြက္ဂြံရႏုက္ဗေပင္ ကေမၜာန္တဝ္ေစှဟ္ဗၜးၐးဂကူပု႙ဂွ္ရ ၾသန္ပရဲပု႙ဂွ္ နဒဒွ္တာလ်ိဳင္မြဲဂွ္ ညံင္ဂြံဒွ္ဂုဏ္ဖုႝ ပေရင္ပူဂုႝ သုီကုႝဂုဏ္ဖုႝ ပေရင္တဝ္ေစှဟ္ဗၜးၐးဂကူဂွ္ ပု႙တအ္ဒးဖန္ေရာင္။

ယဝ္ရပု႙စဿ႘ အာဂၜာဲဂၜံက္ေကတ္ ျဒပ္ရတ္ထဝ္ၾသန္ ဇုဇဗဵလပု႙ မတုိပ္ေဒပ္လဝ္တုဲ ေကၜာန္သြက္ဗၜးၐးမၢး ဒွ္ဟြံမာန္။ ယဝ္ရစဿ႘ ကုႝညးတှဟ္ထံက္ပင္တုဲေဟင္ ေကၜာန္သြက္ ဗၜးၐးဂကူပု႙ေလဝ္ ဒွ္မှိဟ္ ”ကၜႝဳစဿ႘မႀကိဳတ္စိင္”။ ဟိုတ္ဂွ္ရ နကုႝနဲဇကုကုႝဇကု ဗုီလုႝဂြံတန္တဵအာ ဍာ္ဇမၜိင္မာန္၊ နကုႝနဲဇကုကုႝဇကု ညံင္ဂြံရႏုက္ဗေပင္ တင္မႏြံပဿိက္ဇကုမာန္ဂွ္ ဒးဖန္ဇန္ ဒးေကၜာန္ေဟင္ ကိတ္ည႘ ကုလက္သန္ဂကူမန္ပု႙ဂၜိဳင္ရ။ မုဟိုတ္ေရာမၢး ဂကူမန္ပု႙ဂွ္ ညံင္ရဵဂကူ ဟြံမိက္မံင္ သဿဝ္ညးတှဟ္ဂွ္ ဒွ္ဂကူမဗၵဗၵဲါ ကုညးတှဟ္ေလဝ္ ဟြံေသင္ရ။

ဟုီမြဲသာ္ပၜန္ ဍဳင္မေဇှာ္ေမာဝ္ဒဿံင္ လတူဂၜးတိဏအ္ သုီဖအိုတ္ဂွ္ ယဝ္ရပု႙တအ္ ကေလင္လၛတ္မၢး အဓိကေဍဟ္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူညးတအ္ႏြံကုႝ ဓဝ္ပေတွ္ လတူဇကုညးတအ္ ေဟင္ရ။ စုႝကုႝတၛဲဏအ္ ဍဳင္တအ္ ဂြံေဇှာ္ေမာဝ္ ဂြံတန္တဵအာမာန္ဂွ္ ေကာန္ဍဳင္ညးတအ္သုီဖအိုတ္ နဒဒွ္တာလ်ိဳင္မြဲဂွ္ ၾသန္လုပ္ညးတအ္ သုီဖအိုတ္ဂွ္ ဗြဲမဗဗြဲ ဒးဒုင္အေခါန္ ကုဍဳင္တုဲ ၾသန္အေခါန္တအ္ဂွ္ ေရင္တၜဳင္ေကၜာန္အာ ပေရင္ပညာ ပေရင္ထတ္ယုက္ ပေရင္ဆက္ေစၜာအ္ ပေရင္ဂုီကၜီဳဍဳင္ရ။

ေကာန္မန္ပု႙ေလဝ္ သြက္ဍဳင္ပု႙ ဂြံဗၜးၐးတိတ္ ႏူရဲသမၜဲတိဗဿာဏအ္ဂွ္ ၾသန္လုပ္ဇကု ဗြဲမဗဗြဲဂွ္ ဒး႐ုီဗင္ထံက္ပင္ ေထက္ကုီေရာင္။ နဒဒွ္ေကာန္ဍဳင္ကြာန္မြဲ ဒးဒုင္အေခါင္ဖလာ ကုသဿိင္တၜ ရဵသာ္ဝြံ ဒွ္ဟြံေထက္တုဲ နဒဒွ္ေကာန္ဍဳင္မြဲ သြက္တာလ်ိဳင္ဂကူ သြက္တာလ်ိဳင္ဍဳင္ ဂြံဗၜးၐး ဂြံေဇှာ္ေမာဝ္တုဲ ဒးေရင္တၜဳင္ ဒးကုႝေထက္ေရာင္။

ဍဳင္အခိင္ေခတ္လဿဳဟ္ဝြံ ဒက္ပၲန္လဝ္ နကုႝညးဍဳင္ကြာန္ နကုႝေသှာဝ္ေရာင္။ ဍဳင္ပႜဲအေခတ္လဿဳဟ္ဝြံ ဒက္ပၲန္လဝ္ နကႝုသဿိင္တၜမြဲမြဲ ဨကရာဇ္မြဲမြဲဟြံေသင္ဂွ္ရ မှိဟ္လုႝဟြံဟုီ ဒးကုႝအေခါန္ဍဳင္ သုီဖအိုတ္ေရာင္။ အခိင္ကၜာေတအ္မၢး ဍဳင္ဂွ္ ဒက္ပၲန္လဝ္ နကုႝဨကရာဇ္မြဲ (ဝါ) သဿိင္မြဲတုဲ ေကာန္ဍဳင္ကြာန္တအ္ ဒးကုႝအေခါန္သဿိင္ရ။ ညးလုႝမြဲဟြံဟုီ ၐိုန္ရဇကုဒွ္မှိဟ္ ပႜဲဂေကာံအဝုႝအသ႘ကုႝဒွ္ ၐိုန္ရဇကုဒွ္မှိဟ္ ပႜဲဂေကာံအလုႝအသ႘ကုႝဒွ္ အေခါန္ဍဳင္ဂွ္ ဒးဒုင္ဖအိုတ္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ တၛဲဏအ္ဒးဆုႝေကတ္ဒဿံင္ ပႜဲဂကူပု႙ ကုညးမေကာ္ဂး ရဲတဝ္ေစှဟ္ သြက္ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ဗၜးဒဿံင္အကံက္အေခါန္ဂွ္ ေထက္ကုႝဒးေအာန္စိုတ္ေကြဟ္ဟ္ရ။ ညးတအ္ တဝ္ေစှဟ္ သြက္ဂြံဗၜးအကံက္အေခါန္ဟာဂွ္ ကေလင္ခ်ပ္ပၜန္ရ။ ဟုီကၜးကၜးမၢး ရဲသၛိေကာန္ေဗာ္တအ္ဂွ္ ဗၜးအကံက္အေခါန္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ နကုႝလညာတ္ညးတအ္ ဂကူမန္ပု႙တၛဲဏအ္ဂွ္ ဒက္ပတန္လဝ္ နကႝုေကာန္ေဗာ္ဟာ။ ဒက္ပတန္လဝ္ နကုႝေကာန္မန္ဟာ။ ဒက္ပတန္လဝ္ နကႝုေသှာဝ္ဟာဂွ္ မိက္ဂြံတီကၜဳင္ရ။

ညးမြဲ ဟိုတ္မိက္ဂြံပအပ္ဘဝ ကုဗၜးၐးမန္ (ဝါ) မိက္ဂြံလုပ္ေကတ္ တာလ်ိဳင္စုႝဒှာဂကူမန္တုဲ လုပ္စိုပ္ကၜဳင္ေဗာ္ဂွ္ သုီကုႝဟြံတီ ဒွ္အာမှိဟ္မလုပ္ေကတ္ အေခါင္ေတဿင္ လတူေကာန္မန္ဇကုဂွ္ ယဝ္ရခ်ပ္ဒးမၢး ကေသၛာံစုိတ္ဒွ္ကၜဳင္မာန္ ေပင္င္ရ။

၂၂။ ေသၛဝ္ေဂၜပ္ အကာဲအရာ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ဂကူမန္

ႏူကၜာဍဳင္ဟံသာဝတ႘ ဟြံဂြံလုီေတအ္ဏီဂွ္ ဒုင္သဇိုင္ ကုတိဍာ္တုဲ ဍဳင္မန္ ဒက္ပၲန္လဝ္ နကုႝပိရး - ရးမုတၲမ၊ ရးဟံသာဝတ႘၊ ရးဖါသီ။ ဟိုတ္ႏူတိဍာ္ ဗုီျပင္ဟြံတုပ္တုဲ အဓိက ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ေလဝ္ ဟြံတုပ္ေရင္သကအ္ကုီ ဟုီမာန္ရ။ ပေရင္ပုိန္ျဒပ္ မန္ရးမုတၲမတအ္ဂွ္ ဒွ္ပေရင္တုႝလြ႘ကၜအ္သြဝ္ဂၜိဳင္၊ ပေရင္ပုိန္ျဒပ္ မန္ရးဟံသာဝတ႘တအ္ဂွ္ ဒွ္ေၾသာအ္သၛဳ ေကုာံ ၐုႝတုဲ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ မန္ဖာသီတအ္ဂွ္ ဒွ္ကေမၜာန္တမၛာဂၜိဳင္ရ။ ဆဂး တိဍာ္မန္ ၾကပ္သုီဖအိုတ္ဂွ္ စုႝကုႝဂြံေတဿင္ ေရင္သကအ္ေကြဟ္ဟ္ ဟြံဒွ္ဂွ္ရ ပေရင္ကေမၜာန္အဓိကသုီပိဂွ္ ႏြံဒဿံင္ဇဿာပ္ရးေလဝ္ ဟုီမာန္ကုီရ။ ပဲါႏူဏအ္ပၜန္ အရာမှိဟ္တအ္ မှံဳပဿိက္ သြက္ဘဝမှိဟ္မြဲ မပၲံ ကေပါတ္သၛိ ထဿာဲ ပၛာန္ ၐုန္ျမတအ္ကုီ ကေပါတ္သၛိနာနာတအ္ ဂၜဳင္ ကြ႘တအ္ေလဝ္ ဗုီဇကုကုႝဇကု ေကၜာန္ဗတိတ္ေကတ္တ္ဖအိုတ္ရ။

ဟုိတ္ႏူအဓိကပတိတ္ကေပါတ္ ပႜဲအၾကာရးမန္ပိဂွ္ ဟြံတုပ္ေရင္သကအ္တုဲ မှိဟ္မေစၜာအ္ကေပါတ္ဂမၜိဳင္ မေကာ္ဂး သဿာဗှိက္ ကကွ္ကွ္ ႏူရးဖာသ႘ အာသြံ ကုႝမန္ရးဟံသာဝတ႘၊ ေႀသာံသၛဳ ႏူရးဟံသာဝတ႘ အာသြံကုႝမန္ဖာသ႘၊ သတ္ဆုသတ္ဒုန္ ႏူရးမုတၲမ ပလံင္ဗစိုပ္ ရးဟံသာဝတ႘ ရဵသာ္ဝြံ နကုႝတရဵဂၜဳင္ကၞင္ဂွ္ ဗြဲမေလာဲသြာ ပလံင္ဗစိုပ္ဒဿံင္အိုတ္ရ။ ပဲါႏူဏအ္ပၜန္ ကေပါတ္ႏူဍဳင္မန္ဂွ္ အာသြံ ကုဍဳင္ဝုတ္ဒုိဟ္ဂမၜိဳင္ မပၲံဍဳင္ဗဿာ ဍဳင္ေသံတအ္ကုီ သုီကုႝဍဳင္ဂလာတအ္ေလဝ္ ႏြံရ။ ႏုင္ထဿာဲမန္ဂွ္ ပလံင္စိုပ္ဒဿံင္ စုႝရးယူေရာပ္ေတအ္ဂွ္ ညးလၛတ္တအ္ ဗမံက္ထၞးလဝ္ရ။ ကေပါတ္ႏူဍဳင္သအာင္ ဥပမာ ႏူဍဳင္ဂလာဂွ္မၢး ယာတ္ဂၜိက္နာနာတအ္ေလဝ္ ကေလင္ဖ်ဵနင္ ဍဳင္မန္တုဲ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ ညးဍဳင္မန္ ေဇှာ္ေမာဝ္တဵလဝ္ ေကြဟ္ဟ္ရ။ ဂကူမန္ဂွ္ေလဝ္ ဒက္ပၲန္လဝ္ နဒဒွ္ဂကူဗၛ၊ ဂကူတမၛာ၊ ဂကူဗှိက္၊ ဂကူတၜကြတ္ မေကၜာန္ပတိတ္ကေပါတ္နာနာရ။

ဟုိတ္ႏူပေရင္ပိုန္ျဒပ္တအ္ ေဇှာ္ေမာဝ္တုဲ ေကၜာန္စမြဲမြဲေလဝ္ တဲေဇှာ္တဲေတင္ဂွ္ရ သက္သ႘ပေရင္ပုိန္ျဒပ္မန္ အခိင္ကၜာေတအ္ ၐိုတ္လုႝႏြံဒဿံင္ေရာဂွ္ ထၞးဒဿံင္ ပႜဲကေမၜာန္ညးတအ္ မေသွ္ဒဿံင္ မပၲံက်ာ္ေစတ႘ဂမၜိဳင္ ဘုတ္ဘာဂမၜိဳင္ အရာမဗၜးပလုီ ကုရဲပလုီပလာ္ ပႜဲသှာံ ၁၁၁၉ ေတအ္ဂွ္ရ။ ေတာ္ရံင္ကုႝက်ာ္ေစတ႘တအ္ဏအ္တုဲ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္မန္ အခိင္ကၜာေတအ္ ၐိုတ္လုႝေဇှာ္ေမာဝ္လဝ္ဂွ္ ဟုီမာန္ရ။

ပေရင္ပုိန္ျဒပ္ေဇှာ္ကၜဳင္ဗက္ ဂကူမၾကပ္ေညာန္ကုႝဇကု ဗုီကုႝဂကူဗဿာတအ္ဂွ္ ဒွ္ဒဿံင္ဂကူကေမှာဝ္ စဟြံဖဲ သုင္ဟြံဖဲ မြဲလပၚဂွ္ေလဝ္ ညာတ္ဒဿံင္ကတုိင္ထဝ္ ကတိုင္ၾသန္ ပႜဲဍဳင္မန္တုဲ မတ္ဂၜဳဇကုဇတဝ္ ခ်ိဳတ္တ္ဂ်ိဳင္င္ ဂစာန္ပၜံင္ဗတိုက္ေကတ္ဒဿံင္ တြႝဳဂွ္ရ ဍဳင္မန္ဂွ္ ပေရင္ဂုီကၜီဳ ေအာန္အာေကြဟ္ဟ္တုဲ ေကှာတ္တဲ ဒးဒုင္ပလုီဏာ ကုရဲကေမှာဝ္တအ္ရ။

ႀကဵႏူရဲပလုီပလာ္ ရဲသမၜဲတိဗဿာ ဗတိုက္ပလုီေထာအ္ ဍဳင္မန္ဟံသာဝတ႘တုဲ ေကာန္မန္ဗြဲမဂၜိဳင္ ဒးေျဒပ္ဒဵ အာဍဳင္ေသံဂွ္ ျဒပ္ရတ္တအ္ ေကတ္ဏာဟြံအိုတ္ သာ္ဂွ္ဟြံေသင္ ဂြိင္ေဖက္ဒွ္အႏၲရာဲ ပႜဲဂၜံင္တုဲ ဗက္တုိပ္ေဒပ္စြံလဝ္ အၾကာဘုတ္ အၾကာဘာ အၾကာဒုႝ အၾကာဓေရာ္ ဗြဲမဂၜိဳင္ဂွ္ ဂြံေကင္မိင္ကၜဳင္ကုီရ။ ဓမၼတာ မှိဟ္မဒဵပှာန္တအ္ဂွ္ မှိဟ္တၜျဒပ္ မှိဟ္တၜပညာတအ္ဂွ္ ဒွ္မှိဟ္မစိုပ္ဂတအိုတ္ရ။ သာ္ဂွ္ရ ဂကူမန္ ညးတၜျဒပ္ ညးတၜပညာတအ္ဂွ္ စိုပ္အာဍဳင္ေသံသဿးတုဲ ဆမှိဟ္သဿာဗၛ သဿာကၜအ္ သဿာတမၛာတအ္ ညိညေဟင္ ေသွ္ေသဿဟ္ဒဿံင္ ပႜဲဍဳင္မန္ဟုီမာန္ရ။ ရဲတၜပညာ ရဲတၜျဒပ္မန္ မစိုပ္အာဍဳင္ေသံစဏအ္ဂွ္ ဒွ္အာေသံကၜာအိုတ္မာန္ေရာင္ဂွ္ ေစွ္စိုတ္ကုီရ။

ပႜဲအခိင္လဿဳဟ္မၢး ဂကူမန္ပႜဲဍဳင္မန္ေတအ္ မှိဟ္သဿာဗှိက္ မှိဟ္တၜပညာ မှိဟ္တၜကြတ္တအ္ဂွ္ ေအာန္အာေကြဟ္ဟ္ရ။ မုဟိုတ္ေရာ ယဝ္ရပိုတ္တမ္ဂၜာဲ႐ုိဟ္မၢး ဍဳင္မန္ပု႙ သဿဝ္ရဲသမၜဲတိဗဿာဏအ္ဂွ္ ပဿင္ဂၜံင္ မမင္ဒဿံင္ သြက္ဂြံဂၜံက္စ ကေပါတ္ညးတှဟ္တအ္ဂွ္ ဒွ္ဒဿံင္ဗဿာသဿးတုဲ ဆမှိဟ္မေကၜာအ္ကုႝဗဿာတအ္ေဟင္ ဒုင္ပထုဲမာန္ရ။ ဟုီဍာံဍာံမၢး မန္ညးဟြံမိပ္ ဒုင္ပထုဲ ကုရဲဟြံမြဲ ကုႝက်ာ္ႀသ႘တအ္ဂွ္ ဟြံမိက္ေကၜာန္ ကေမၜာန္သြံရာန္ရ။ ဟြံဒးစုက္ ကုခါခှ႘တအ္ဂွ္ေတွ္တုဲ ဗာတ္ရ ဒးဗာ္ဂူ ဇိက္ဗၛတုဲ ၐိုတ္ဂြံဂွ္ ေကၜာန္စအာ နကုႝစိုတ္ဗုီဏအ္ဂၜိဳင္ရ။ ညးမဒုင္ပထုဲတအ္ေလဝ္ လအ္အာမၢး အေရဝ္ျခာကုီ ေဒၢတ္ပြကုီ ဒွ္အာဗဿာဂွ္ရ သဿာဗှိက္တအ္ဂွ္ ညံင္ကုႝဗဿာကၜးကၜး ဒွ္ဒဿံင္ရ။

ဗြဲႀကဵ စိုပ္သကၠရာဇ္ ၁၉၆၂ ေနေဝန္သီအဝုႝဍဳင္တုဲ အုပ္ဓုပ္ကၜဳင္ နကုႝေသှာတ္တၜအဝုႝပှာန္မြဲေဗာ္ရ။ တှဟ္နဂြံလှိန္ဗပိန္ တၜဓနဂမၜိဳင္တုဲ (တၜဓန ပႜဲအခိင္ဂွ္ ဒွ္ၾကဳက္ဂလာ) သီေကတ္ေထာအ္ ႐ုင္စက္မပတိတ္ဗှိက္တအ္ နဒဒွ္ဍဳင္ပိုင္ကုီ၊ တုဲပၜန္ ပႜဲအခိင္ဂွ္ တၜဓနေကာန္ဍဳင္သအာင္ ၾကဳက္ဂလာတအ္ဂွ္ သီေကတ္လဝ္ တိဍာ္ေကာန္ဍဳင္ကြာန္တအ္တုဲ ေကာန္ဍဳင္ကြာန္တအ္ ေကၜာန္ဂြံႏူဗၛတအ္ဂွ္မၢး ဒးေပၜာပ္ကုႝေသဌ႘ဂွ္ကုီ ဒွ္ဒဿံင္တုဲ တှဟ္နဂြံပေသာင္ ကိစၥဂွ္တုဲ ပတိတ္ေသှာဝ္ တိဍာ္တအ္ဂွ္ ဍဳင္ေဟင္ အေခါင္ပိုင္ၿပ႘ႏြံဂးတုဲ ကုညးမေကၜာန္ဗၛတအ္ဂွ္ ဂြံအေခါင္ဆက္ေကၜာန္အာရ။ ကာလဂွ္ ေကာန္ဍဳင္ပု႙ ဗြဲမဂၜိဳင္ ဂြံတိတ္ဗၜးအာ ႏူဘဲေသဌ႘ဂလာၾကဳက္တအ္ရ။

ပြမေကၜာန္ပ ၿမဵသာ္ဝြံဂွ္ ဆဍဳင္ပု႙မြဲဓဝ္ေဟင္ ေကၜာန္ပဟြံေသင္ ဍဳင္ဗြဲမဂၜိဳင္ နကုႝအကာဲအရာတုဲ ေကင္ေကၜာန္လဝ္သဿးရ။ ဥပမာ ဍဳင္ဒိန္မက္ မဒွ္ဍဳင္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘မြဲေလဝ္ ပႜဲအခိင္ပှာန္ဂၜးတိဒုတိယဂွ္ ပှာန္ဂ်ာမန႘တအ္ လုပ္ကၜဳင္တုဲ ဍဳင္ဒိန္မက္ဂွ္ နဒဒွ္ဍဳင္မပံင္ေတာဲ ကုပှာန္ဂ်ာမန႘ဂွ္ ဒးဒုင္မံင္လဝ္တုဲ ပႜဲအခိင္ဂ်ာမန႘ မေအေဝဒဿံင္ဂွ္ ကုညးမစုက္လုက္ ကုဂ်ာမန႘တအ္ဂွ္ ကလိဂြံအေခါင္ေတဿင္တုဲ ခိုဟ္စလဝ္ႏြံရ။ ကာလပှာန္ဂၜးတိဒုတိယတုဲ ဂ်ာမန႘ကေလင္စဵအာ ႏွီဂွ္ ညးတအ္ကေလင္စဿ႘စဿတ္ ပိုန္ျဒပ္ေကာန္ဍဳင္ကြာန္ဂမၜိဳင္ မှိဟ္မြဲ ကၜာပှာန္ဂွ္ ပိုန္ျဒပ္ႏြံဂလိုင္လုႝ ပႜဲအခိင္ပှာန္ဂွ္ မုေကၜာန္မုတုဲ ကလိဂြံပိုန္ျဒပ္တအ္ဂွ္ ယဝ္ရဒွ္သံသယမၢး ျဒပ္တအ္ဂွ္ သီေကတ္ နဒဒွ္ျဒပ္ဍဳင္ကုီ၊ တုဲပၜန္ မှိဟ္လၛႝဳတအ္ဂွ္ ဟြံရာန္လဝ္ တိဍာ္သၛိဌာန္တုဲ ဂိုင္ေဒပ္လဝ္လွဲဳလွာ္ရ။ ပႜဲအခိင္ေဂၜအ္အ္ဂွ္ လေလာင္တရးေထာအ္ ဒဒွ္ရ လွဲဳစေကၡာတအ္ဂွ္ သြက္ဂြံသၜာဲတဿိႏြံတုဲ မှိဟ္မြဲမၢး ဆဗှတ္ညိညဓဝ္ေဟင္ အေခါင္သၜာဲႏြံတုဲ ၾသန္ေသဿဟ္တအ္ဂွ္ ဒွ္အာစေကၡာဖအိုတ္ရ။ နကုႝနဲသာ္ဝြံ ကေလင္ပည႘ေထာအ္ ကဆံင္ေကာန္ဍဳင္ကြာန္တအ္တုဲ ဝးပကဝ္ေထာအ္ ရဲဖံက္သစၥ လတူဍဳင္ လတူဂကူ ပႜဲအခိင္ပဿတ္ၿဂိဳပ္တူဂွ္ရ။

ဍဳင္ဗဿာဂွ္ ဒက္ပၲန္ဂေကာံမှိဟ္သုႝေယွဝ္ေလတ္ နကုႝေသှာတ္တၜအဝုႝမြဲေဗာ္ မရပ္လဝ္ဝါဒမဟာဂကူဗဿာတုဲ ယဿဳဂေကာံမှိဟ္သုႝေယွဝ္ေလတ္ေလဝ္ လုီအာကုီရ။ ဍဳင္ယူေရာပ္ဗြဲမဂၜိဳင္တအ္ဂွ္ ဒက္ပၲန္ ဂေကာံမှိဟ္သုႝေယွဝ္ နကုႝေသှာတ္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘တုဲ အံင္ဇှးတဵ ဗြဲမေလာန္အိုတ္ရ။

တုဲပၜန္ ရန္တဿအ္ ညံင္ၾသန္ဍဳင္ ဟြံဂြံတိတ္အာ ဍဳင္သအာင္တုဲ ကဿာတ္လဒုႝ ပေရင္ေပၜာပ္ဗှိက္ ႏူဍဳင္သအာင္ရ။ ႐ုင္စက္မသီေကတ္လဝ္ ႏူေသဌ႘တအ္ဂွ္ ယဝ္ရဆက္ေဂတ္အာဒဿံင္မွာတ္တ္ရမၢး ကေပါတ္ႏူဍဳင္သအာင္ဂွ္ ဟြံဒးေပၜာပ္ဒဿံင္ရ။ ႐ုင္စက္တအ္ဂွ္ ျဒပ္ဍဳင္ဂးတုဲ ကႜိဳပ္စိန္စကႜိဳပ္ ဍဳတ္စိန္စဍဳတ္ ေကှာတ္တဲ ႐ုင္စက္တအ္ဂွ္ေလဝ္ ပတိတ္ကုႝကေပါတ္ဟြံမာန္ မြဲလပၚဂွ္ေလဝ္ ကဿာတ္လဝ္ဗှိက္ဍဳင္သအာင္တုဲ ပေရင္ႏြံပဿိက္ဗှိက္အပႜဲဍဳင္တအ္ဂွ္ အာတ္မိက္ကၜဳင္ ဗြဲမေဇှာ္တုဲ မှိဟ္မကၜတ္ေပၜာပ္ဗှိက္ ႏူဍဳင္သအာင္ဂွ္ ဒွ္ကေမၜာန္ေကြဟ္ဟ္အိုတ္ရ။ မုဟိုတ္ေရာဟုီမၢး အခိင္ဂွ္ လွဲဳဒေကဝ္ဗဿာေလဝ္ ငၛဳဟ္ဟြံသဝ္တုဲ ကေပါတ္မေကတ္နင္ ႏူဍဳင္သအာင္တအ္ဂွ္ သြက္သဿာဗှိက္တအ္ ၿပဲသံက္ဟုီဟြံမြဲအိုတ္ရ။ 

ဇဿာပ္ဍဳင္မသီေကတ္ ႐ုင္စက္ႏူတၜ႐ုင္တအ္မၢး ကတုႝဒွ္ဗုီဏအ္ ဖအိုတ္ဟုီၾကပ္ဂြံရ။ ကုဍဳင္မစဿ႘ညာတ္ေကတ္ဂတတအ္ဂွ္ ညးတအ္ဟြံသီေကတ္ ႐ုင္စက္တအ္ ႏူတၜ႐ုင္စက္၊ ဆဂး ညးတအ္ဆိင္ ဂလိုင္ပတိုန္အေခါန္ ႏူ႐ုင္စက္တအ္တုဲ ႐ုင္စက္ဂွ္ေလဝ္ ဂြံဆက္ေဂတ္အာမွာတ္တ္ အေခါန္မကလိဂြံ ႏူ႐ုင္စက္ဂွ္ေလဝ္ ဂြံေရင္တၜဳင္သြက္ဍဳင္တုဲ ပေရင္ၐိုဟ္လလံ ပႜဲဍဳင္ဂွ္ ဆက္ထိင္အာလဝ္မာန္ရ။

တှဟ္နထိင္လဝ္ ျဒဟတ္လွဲဳ အပႜဲဍဳင္တုဲ ဇဿာပ္ဍဳင္ဂွ္ ဂစာန္ဒဿံင္ ညံင္ကေပါတ္ဍဳင္သအာင္ ဂြံလုပ္ဍဳင္ဇကု ၐိုတ္ေအာန္မာန္ကုႝမာန္ရ။ ဆဂး ညးတအ္ဟြံဂစာန္ဗုီဗဿာ ဆုႝေတွ္သီေကတ္ေထာအ္။ ဥပမာ နဲပြမဖ်ဝ္ေဖ်ဟ္ ငၛဳဟ္လွဲဳဍဳင္ဇကု ႏူဍဳင္ မေပၜာပ္ဒဿံင္ကေပါတ္ ကုဍဳင္ဇကုဂွ္မၢး ကေပါတ္ဍဳင္ဂွ္ ပႜဲဍဳင္ဇကု ငၛဳဟ္ကႜင္အာတုဲ ေကာန္ဍဳင္ဇကု စှးညးတအ္ ရာန္ကေပါတ္ဍဳင္သအာင္ဂွ္ ညးတအ္ရာန္ ကေပါတ္ႏူဍဳင္ဇကုရ။ သာ္ဂွ္ဟြံေသင္ ညးတအ္ သၜဳင္ပတိုန္လဝ္ အေခါန္ လတူကေပါတ္ဍဳင္သအာင္။ ဖ်ဝ္လဝ္ငၛဳဟ္လွဲဳဂွ္ ယဝ္ရေကာန္ဍဳင္ဇကု ဒးရာန္ကေပါတ္ ႏူဍဳင္သအာင္မၢး ဒးကုႝငၛဳဟ္ကႜင္ပၜန္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ တုဲတဵကုႝ အကာဲအရာ ဍဳင္ဇကုတုဲ ဒးဖန္စြံ ငၛဳဟ္လွဲဳဇကုရ။ ရံင္ကုႝ ဗုီေခတ္ေနေဝန္ မေကၜာန္လဝ္ဂွ္မၢး တီကၜးမြဲဂွ္ နကုႝသဘဵဓဝ္(တ႘အဝ္ရ႘)ဂွ္ ၐိုန္ရဒးဒဿံင္ကုီေလဝ္ နကုႝပေရင္နတဲ ဟြံဒးတုဲ ဟြံအံင္ဇှးဂွ္ဟုီမာန္ရ။ ဟုီကၜးကၜးမၢး တ႘အဝ္ရ႘ကၜးကၜး ပေရင္နတဲဟြံမြဲ ဟုီမာန္ရ။ လဿဳဟ္မၢး ဗဿာဟြံကဿာတ္ ဟြံဗက္ရပ္ ဗုီေခတ္ေနေဝန္ေတအ္ကုီေလဝ္ လွဲဳဗဿာဂွ္ေလဝ္ေဍာတ္ ကေပါတ္ပႜဲဍဳင္ဂွ္ေလဝ္ဟြံမြဲ၊ မြဲလပၚဂွ္ ေကာန္ဍဳင္ကြာန္တအ္ ဒးပဓါန္စကုႝ ကေပါတ္ဍဳင္သအာင္ရေတွ္ ကႜင္ေလဝ္ ေဒါအ္ဟြံဂြံ ဒးရာန္ဂွ္ရ ဒဒိုက္ေကာန္ဍဳင္တအ္ ဂၜိဳင္အာပၜန္ရ။

ပႜဲအခိင္ လွဲဳဗဿာေလဝ္ေဇှာ္၊ ကေပါတ္အပႜဲဍဳင္ေလဝ္ ပတိတ္ကုႝဟြံမာန္၊ နကုႝေသှာဝ္ ကဿာတ္လဝ္ကေပါတ္ဍဳင္မၛးဂွ္ ေကာန္မန္ ပႜဲေဒသကြာန္ကအ္ဗိန္၊ ခအံင္ေၾကဟ္၊ ဓမၼသ၊ ခယ်း၊ လဿိဳင္၊ တဿအ္ေကှင္၊ ေသှဟ္ခေရင္တအ္ဂွ္ ေဒါအ္ေကၜအ္ ႏူကေမၜာန္ဗၛတမၛာတုဲ ေကၜာန္ဗှိက္ကမၜတ္တုဲ သိုက္ခိုဟ္စအာ တဿာဂလိုင္ကုီရ။ ရံင္ေကတ္ကုႝ အကာဲအရာဏအ္တုဲ ဂကူမန္ပု႙ဂွ္ အခိင္ဒး အခါကုႝကၜဳင္မၢး ကေမၜာန္ဗှိက္ဂွ္ေလဝ္ ညးတအ္ေကၜာန္ဒဿံင္ကုီရ။ ဟုီကၜးကၜးမၢး ဒွ္ဂကူမတ္ကၜးကၜးမြဲ ဟြံဒွ္ဂကူမဂၜဳဓုီမြဲရ။ အခိင္လဿဳဟ္ ၾသန္ဗဿာေဍာတ္ ၾသန္ေသံေဇှာ္တုဲ ကေပါတ္ႏူဍဳင္မန္ ေပၜာပ္ေသံမၢး ဂြံငၛဳဟ္ကုီေလဝ္ ကေပါတ္ႏူဍဳင္မန္သုီဖအိုတ္ဂွ္ ပႜဲဍဳင္ေသံ ႏြံဒဿံင္တုဲတုဲကုီ ကေပါတ္ႏူဍဳင္မန္ဂွ္ ေသံဍာ္ကအ္ဟြံဓဇူကုီတုဲ ဟြံဒွ္ကေမၜာန္ပၜန္ရ။

ဟိုတ္ဂွ္ရ လဿဳဟ္မၢး ေကာန္မန္ပု႙ဂွ္ ကေမၜာန္ဗှိက္ဂွ္ ဟြံကိတ္ည႘တုဲ ဂတးရံင္ လၸၚတုႝတှံခၐိုတ္ပၜန္ရ။ လဿဳဟ္တိဒုႝ တိၿဂိဳပ္ဗြဲမဂၜိဳင္ ႏူတှင္သ႘ စိုပ္ဒုႝဗေဂါဂွ္ ဒွ္အာကၜအ္ခၐိုတ္သဿးတုဲ ဗြဲမဂၜိဳင္မၢး ညးမတုႝတအ္ဂွ္ ဒွ္ေကာန္မန္ပု႙ပၜန္ရ။ အာေကၜာန္စ ဍဳင္ေသံ ဍဳင္မေလ႐ွာ သှာံၐိုတ္ဒးရးတုဲ ဗဒွ္ကၜအ္ ပႜဲဍဳင္မန္ေတအ္ရ။ ရံင္ေကတ္ဗုီေကာန္မန္ပု႙ ဂစာန္ဒဿံင္ဇ႘ဇ႘သာ္ လၸၚပေရင္ပိုန္ျဒပ္ဏအ္ကုီ ရံင္အာမုက္ဝင္မန္တမၜာတမၜာေတအ္ကုီ မန္ပု႙ဗၜးၐးႏူညးတှဟ္ဗက္ ဒွ္ဂကူေဇှာ္ေမာဝ္ဟဂွ္ရ။ ဥပမာ တၜညးမဂဒူ ကေလင္ပတန္ဍဳင္မုတၲမတုဲဗက္ ျခာဟြံလအ္ ဍဳင္မန္ေဇှာ္ေမာဝ္တိုန္အာ ဗြဲမျပဟ္တုဲ ဒက္ပၲန္က်ာ္ေဇှာ္ေဇှာ္ ဗုီကုႝက်ာ္လၢဳင္ က်ာ္မုဟ္တဵတအ္ စုႝကုႝဂၜးတိအမ္သဝ္မာန္ရ။ ယဝ္ရ ပႜဲေခတ္လဿဳဟ္မၢး ဍဳင္မန္ဗၜးၐးတုဲ ျခာဟြံလအ္ဂွ္ တိုက္ဗှိက္ဂၜးကဝ္ သၜဳင္အိုတ္ ေဇှာ္အိုတ္တအ္ဂွ္ ႀသိဳင္မာန္ဟဂွ္ ဒွ္ဒဿံင္လက္သန္ သာ္ဏအ္ရ။

၂၁။ ဗုီဒက္ပၲန္ မင္မြဲလဝ္ဂကူမြဲ

ပေရင္စုႝဒှာဟြံမြဲမၢး ပေရင္ေဇှာ္ေမာဝ္ဂွ္ ဗုီလုႝေလဝ္ ဂြံကတုႝဒွ္ကၜဳင္ ဟြံမာန္။ ပေရင္စုႝဒှာပၜန္ ပေရင္စုႝဒှာ ဘဲဗြဲပႜဲ ေကုာံ ပေရင္စုႝဒှာ ဘဲဗြဲမၛး ရဵသာ္ဝြံ မိက္ဂြံပၚလဝ္ ၐါသာ္ရ။ ဘဲဗြဲပႜဲ ပႜဲဒှာဲဝြံ မိက္ဂြံဟုီ ဘဲပြမေကၜာဝ္ဗ်ႝဳ ပြမစံင္တူတအ္ မိက္ဂြံသၢးတုဲ ဘဲဗြဲမၛးဟုီဂွ္ ဘဲႏူဂကူတှဟ္ ဍဳင္တှဟ္တအ္ မိက္ဂြံဟုီရ။ ယဝ္ရဒးဟီု နကုႝဥပမာမၢး တုပ္တဵညံင္ရဵ ခဿာဲစာင္မြဲမကုီရ။ ပႜဲခဿာဲစာင္မြဲမဂွ္ ဗြဲသာမည ယဝ္ရပု႙ပၚမၢး ခႜန္ေဍဟ္ ႏြံေရာင္၊ လွာဲေဍဟ္ (အသာ္ဗုဗု) ႏြံေရာင္၊ မၛးအိုတ္ဂွ္ ေခှာ္ေဍဟ္ႏြံေရာင္။ ခႜန္ေဍဟ္ဂွ္ ဒွ္အရာ သြက္ဂြံဗဒွ္ ေကာန္စာင္တုဲ လွာဲေဍဟ္ဂွ္ သြက္ဂြံစုႝဒှာခႜန္ေဍဟ္ကုီ သုီကုႝသြက္ဂြံ ရႏုက္ဗေပင္ကုႝ ဓါတ္အဟာရ (nutrition) ညံင္ခႜန္ ဂြံစိုပ္ဒတုဲ ဂြံဒွ္ေကာန္စာင္မြဲရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ လွာဲခဿာဲစာင္ဏအ္ဂွ္ ေပင္တဿိဳဟ္တဵ နကုႝဓါတ္ပရဝ္ေတန္ မှံဳကုႝဓါတ္အဟာရ ဗြဲမဂၜိဳင္ရ။ ေခှာ္ေဍဟ္ဂွ္ သြက္ဂြံစုႝဒှာ ဘဲမၛးအိုတ္သုီရ။ ပႜဲပု႙ဂကူမှိဟ္မြဲဂကူေလဝ္ မွာဇန္(ေကာန္ဂကူ)တအ္ဂွ္ တုပ္တဵညံင္ရဵ ခႜန္ခဿာဲစာင္တုဲ ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ဂွ္ တုပ္တဵညံင္ရဵ လွာဲခဿာဲစာင္ဟီုမာန္ရ။ ေကာန္ဂကူတအ္ ဂြံေဇှာ္ေမာဝ္ကုီ ဂြံတန္တဵအာမာန္ကုီဂွ္ နကုႝပေရင္ပိုန္ျဒပ္ ဒးရႏုက္ဗေပင္ကုႝရ။ ေကာန္ဂကူကုီ သုီကုႝပေရင္ပိုန္ျဒပ္ဖအိုတ္ဂွ္ ဒပ္ပှာန္ မတုပ္တဵညံင္ရဵ ေခှာ္ေဍဟ္ဂွ္ စုႝဒှာမင္မြဲလဝ္ကုႝ ညံင္သှမၛး ဟြံဂြံပလုီရ။ သုီပိသာ္ဂွ္ ဍိဳက္ေပင္ခိုဟ္ေဟင္ ေကာန္စာင္မြဲ ဂြံကတုႝဒွ္ကၜဳင္မာန္ရ။ သုီပိဂွ္ ယဝ္ရမြဲမြဲ ေယာင္ယာအာမၢး သြက္စာင္ဗဇုႝမြဲ မတြံဂး သဿာတဝ္ေစှဟ္၊ သြက္စာင္ေဢာအ္ မပတိတ္ခမာဲအဟာရ မတြံဂး တၜပိုန္ျဒပ္ တၜပညာတအ္ ဂြံကတုႝဒွ္ကၜဳင္ဟြံမာန္ရ။ ပေရင္စုႝဒှာတအ္ဏအ္ ၐိုတ္လုႝထတ္ ၐိုတ္လုႝခိုဟ္ဂွ္ ပေရင္ပညာ ကုႝသြဟ္ပၜန္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ စှးခ်ပ္ဂှန္ဟုီဂး ’စာင္ကုႝခဿာဲစာင္ ညးဂွ္ဒွ္ကၜာ’ ဂွ္ ’ခႜန္ခဿာဲစာင္ ကုႝ ေခှာ္ခဿာဲစာင္ ညးဂွ္ဒွ္ပဓါန’ မၢး ငၛဳဟ္မးအခိင္ႏြံဂၜိဳင္ေရာင္ ေစွ္စိုတ္ရ။

ဂကူပု႙မန္ ႏူကဝ္မစတန္ ေကာန္မှိဟ္မစကတုႝဒွ္ စုႝကုႝတၛဲဏအ္ဂွ္ ဇုဇဗဵလပု႙ မင္မြဲကၜဳင္တုဲ ေသွ္ဒဿံင္ နကုႝအဂၤလက္သန္ဂကူ ေပင္င္ဏီဖိုဟ္ရ။ အကာဲအရာေကာန္ဂကူမြဲမြဲေလဝ္ တုပ္တဵညံင္ရဵ ရာသ႘ဥတုကုီရ။ လေဆာဝ္မၢး ခိုဟ္ လေဆာဝ္မၛး ပေရအ္ ဒးဆုႝဂဗဒဿံင္ ဇ႘သာ္ရ။ ဂကူမန္ပု႙ဂွ္ ဒွ္ဂကူေႀတံမြဲတုဲ ပေရင္ဆုႝဂဗပု႙ေလဝ္ ႏြံဇ႘သာ္ကုီရ။ အခိင္ပု႙ ဒွ္အစာညးတှဟ္၊ အခိင္ပု႙ ဒွ္တၜေစတနာ လတူဂကူညးတှဟ္၊ အခိင္ပု႙ ဒွ္မှိဟ္မမင္မြဲညးတှဟ္၊ အခိင္ပု႙ ဒးဒုင္စံင္ယဇ္ ဂစိုတ္ပလက္ဂကူတုဲ ပု႙ညးမေသွ္ဒဿံင္ ပႜဲအခိင္တၛဲဏအ္ဂွ္ နဒဒွ္ ဘဝဍိက္ဂၜဳဲဂကူဗဿာ ဒးဍႝဳဍိဳက္ဒဿံင္ နာနာသာ္ရ။ ၐိုန္ဂွ္ေလဝ္ ဂကူပု႙ဂွ္ ဂၜံင္ေကၜအ္ကၜက္အာဂွ္ လၸဟုီဏီရ စိုတ္ဓါတ္ပု႙ကုီ ဓဝ္ပေတွ္ပု႙ လတူဂကူပု႙ကုီ ပေရင္ဆာန္သဿိန္ပု႙ကုီ ေဇှာ္ထတ္တိုန္ဒဿံင္ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္တုဲ ဟိုတ္ႏူပေရင္ဂိုတ္ဂစာန္ပု႙တုဲ ဂကူပု႙ဂွ္ ဒွ္ဒဿံင္ဂၜံင္တၛဲတိုန္ မပတဝ္အာဒဿံင္ကႜိဳပ္ ဂကူေဇှာ္ေမာဝ္ဂွ္ရ သြက္ဂြံဟုီ ဂကူမန္ဂွ္ ႏြံဟြံမြဲဂွ္ ဟြံဒးဟုီတုဲ ဆက္ဟုီအာ ပ႐ူပေရင္ပုိန္ျဒပ္ရ။

၂၀။ ေသှာတ္႐ုဲမာဲ

ဒက္ပၲန္ ဂေကာံမှိဟ္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘မၢး ဂြံပဲါတိတ္ေထာအ္ ေသှာတ္႐ုဲမာဲဟြံဂြံရ။ ဟုီမြဲသာ္ပၜန္ ႐ုဲမာဲဂွ္ ဒွ္သဇိုင္ ၾကက္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘မြဲရ။ ေသှာတ္႐ုဲမာဲဂွ္ ႏြံၐါသာ္ရ။ မှိဟ္မဂြံမာဲဂၜိဳင္အုိတ္ ေပှာဝ္မှိဟ္ဂလိုင္ဂွ္ မာန္ ေကုာံ မာန္မာဲ နကုႝဗှတ္ဗၞတ္။

ေသှာတ္မာန္နကုႝမှိဟ္မဂြံမာဲဂၜိဳင္

ေပှာဝ္ကုႝေသှာတ္ၐါ မဟုီကၜဳင္လတူေတအ္ဂွ္ ေသှာတ္မှိဟ္မဂြံမာဲဂၜိဳင္အိုတ္ ေပှာဝ္ကုႝမှိဟ္ဂလိုင္မာန္ဂွ္ ဒွ္ေသှာတ္ ေႀတံအိုတ္ရ။ ပႜဲဍဳင္ဂွ္ ဒုင္သဇိုင္ ကုတိဍာ္ လဿိဟ္မှိဟ္တုဲ ပိုင္ျခာေထာအ္ ပြိဳင္ဆႏၵမာဲတုဲ အပႜဲပြိဳင္ဆႏၵမာဲမြဲမၢး မှိဟ္ဂလိုင္လုႝ လုပ္ၿပိဳင္ကုီေလဝ္ မှိဟ္မဂြံမာဲဂၜိဳင္အိုတ္မြဲ ေပှာဝ္ကုႝညးတှဟ္တအ္ဂွ္ ဒွ္မှိဟ္မမာန္မာဲ ဒွ္မှိဟ္မဒုင္႐ုဲစွ္ ႏူပြိဳင္ဆႏၵမာဲဂွ္ရ။ ဥပမာ ပႜဲပြိဳင္ဆႏၵမာဲဗဿံက္ဂွ္ မှိဟ္ဒုင္႐ုဲစွ္ မသုန္တၜမၢး မှိဟ္မြဲတၜဂွ္ ကလိဂြံမာဲဂၜိဳင္အိုတ္မၢး မှိဟ္ဂွ္ ဇှးရ။ မမာဲမကုႝလဝ္ ကုမှိဟ္ပန္တၜတအ္ဂွ္ ၐိုန္ရပံင္ဖအိုတ္ ဂၜိဳင္ႏူမှိဟ္မဇှးဂွ္မြဲကုီေလဝ္ မမာဲတအ္ဂွ္ ဟြံဂြံပစှးလုပ္ဒတန္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ နကုႝေသှာတ္ဝြံ ယဝ္ရလုပ္ၿပိဳင္ပကာန္ မှိဟ္ၐါဓဝ္ ဟြံေသင္မၢး ၐါေဗာ္ဓဝ္မၢး ဒးရးဒဿံင္ကုီေလဝ္ သြက္ဍဳင္မေဒၢတ္ ေသှာတ္ေဗာ္ဇ႘တအ္မၢး နဲဝြံ ဟြံခိုဟ္ေကြဟ္ဟ္ရ။ ဟုီမြဲသာ္ပၜန္ ေဒၢတ္ေသှာတ္ဏအ္ဂွ္ နကုႝရန္တဿအ္ ညံင္ေဗာ္သဿတ္တအ္ ဟြံဂြံဂ်ိဳင္၊ ညံင္ေဗာ္ေဇှာ္ေဇှာ္တအ္ ဂြံအုပ္ဓလုီဏာ ကဿာတ္ေထာအ္ လညာတ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ေဗာ္သဿတ္တအ္ရ။

နကုႝေသှာတ္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘ မေ႐ွ္ေသွ္အေခါင္အရာမှိဟ္မၢး ဇဿာပ္မှိဟ္ အေခါင္ဒက္ပတန္ေဗာ္ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂြံရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ဍဳင္မေဒၢတ္ ေသှာတ္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘ဍာံမၢး ဒးေဒၢတ္ ေသှာတ္ေဗာ္ဇ႘ တြႝဳရ။ ဆဂး ညံင္ေဗာ္သဿတ္တအ္ ဂြံဆက္တန္တဵအာ ဍာ္ဇမၜိင္ဟြံမာန္ဂွ္ နကုႝေသှာတ္႐ုဲမာဲဏအ္ ကေလင္ကဿာတ္လဝ္ပၜန္ရ။ ကုႝလဝ္အေခါင္တုဲ မြဲလပၚဂွ္ ကေလင္ဖန္လဝ္ ညံင္ဟြံဂြံ ဒုင္စသိုင္အေခါင္ဂွ္ကုီ၊ ညံင္အေခါင္ဂွ္ ဒွ္ဟြံဂြံမာန္ ကေလင္ဖန္လဝ္မၢး တုပ္တဵညံင္ရဵ ဟြံကုႝလဝ္အေခါင္ ကဿာတ္လဝ္အေခါင္ကုီရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ေသှာတ္ဝြံ ဒွ္ေသှာတ္မပလုီ ကဿာတ္အေခါင္အရာမှိဟ္ နကုႝနဲခရိတ္သၸဝ္ ဟုီမာန္ရ။

ေသှာတ္႐ုဲမာဲဍဳင္ပု႙ သှာံ ၁၉၉၀ ေတအ္ဂွ္ နကုႝေသှာတ္ဝြံ စကာလဝ္ရ။ ဥပမာ ေဗာ္ေအန္ေအဝ္ဒ႘ဂွ္ သုီမြဲဍဳင္ ၐိုန္ရကလိဂြံမာဲ ၆၀% ဓဝ္ကုီေလဝ္ ခုင္ဒှာဲစၜတ္ထဝ္ဂွ္ ေအန္ေအဝ္ဒ႘ ကလိဂြံအာ ၈၀% ျပင္ရ။ နဒဒွ္ဥပမာဂွ္ ထၞးကုႝလိဿဟ္မာဲ အတိုင္ဗြဲသဿဝ္ဝြံရ။

 ေသှာတ္မာဲဇမှးနကုႝဗှတ္

နကုႝေသှာတ္ဝြံ ဇဿာပ္ေဗာ္ဂွ္ ကလိဂြံမှိဟ္စှး နကုႝဗှတ္ဗၞတ္မာဲ ညးတအ္မကလိဂြံရ။ ေသှာတ္မာဲဇမှးနကုႝဗှတ္ဝြံ ဒှာဲပြိဳင္ဆႏၵမာဲဟြံမြဲရ။ မမာဲအလုံသုီဖအိုတ္ ပံင္ပေကာံတုဲ ေတဿာ္နကုႝနဲဂှန္တုဲ ပၚပရအ္မှိဟ္စှးရ။ နကုႝေသှာတ္ဝြံ ေဗာ္သဿတ္တအ္ေလဝ္ ဂြံအေခါင္လုပ္စိုပ္ ပႜဲစၜတ္ထဝ္ေလာဲရ။ ဟုီမြဲသာ္ပၜန္ နကုႝေသှာတ္ဝြံ ဒွ္ေသှာတ္မေ႐ွ္ေသွ္ အေခါင္အရာမှိဟ္ေဇတ္တ္ ဇဿာပ္မှိဟ္အေခါင္ပံက္ဒက္ဂေကာံဂြံရ။ ဟိုတ္ညးတအ္မညာတ္ေကတ္သာ္ဝြံတုဲ ပႜဲသဇိုင္ေသှာဝ္ဥပေဒ ဒက္ပတန္ဍဳင္ဒိန္မက္ ပိုဒ္ေဇှာ္ပန္ဂွ္ ညးဓဇက္ခ်ဴလဝ္

“ ႕  ႕  ႕ သဘင္႐ုဲမာဲစၜတ္ထဝ္ဂွ္ ဒးဒွ္ေသှာတ္မာဲဓမၼတာ၊ တိုက္႐ုိက္၊ ပှဳက္တုဲ ဒးရပ္စပ္ေသှာတ္႐ုဲစွ္ နကုႝေသှာတ္မာဲဇမှးနကုႝဗှတ္ေရာင္။ ႕  ႕  ႕ ”

နကုႝနဲဝြံ ဒွ္နဲကဲ မကုႝမာဲဂၜံင္တရဵ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ေဗာ္ဂွ္သဿး ဟြံဂြံဆုႝေကတ္ မှိဟ္စှးပူဂုႝတုဲ ႐ွ္သာညံင္ကုႝေအာန္ညိရ။ ဟုီမြဲသာ္ပၜန္ ပႜဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဝြံ ဆၐိုတ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္သဿးခိုဟ္ ေဒၢတ္ျပဝမှိဟ္တအ္ေလဝ္ ဒးေက်ာဝ္ကုီဂွ္ရ နကုႝေသှာတ္ဝြံ ဟြံ႐ုံဂပ္တုဲ ဍဳင္လၛႝဳ ဗုီကုႝဍဳင္ဒိန္မက္တအ္မၢး ေကၜာန္ဗဒွ္လဝ္ အၾကာေသှာတ္ၐါဂွ္ ဟုီမာန္ရ။ ဗုီညးတအ္မေကၜာန္ဂွ္ ပႜဲဍဳင္ဂွ္ ပုိင္ျခာေထာအ္ ပြိဳင္မာဲေဇှာ္ေဇှာ္တုဲ ပႜဲပြိဳင္ဆႏၵမာဲဂွ္ မှိဟ္စှးစွ္တၜ ႐ုဲစွ္ေရာင္မၢး မှိဟ္ယဿဳခိုဟ္ ပႜဲေဒသဂွ္ ပါလုပ္ၿပိဳင္ပကာန္ ပႜဲေဒသဂွ္ရ။

နကႝုေသှာတ္မာဲဇမှးနကုႝဗှတ္ဝြံ ဒွ္နဲကဲမေကၜာန္ကုႝဂှန္တုဲ တၜပညာဂှန္ ဍဳင္ဗဵဂ်႘ယာံ (Belgian) ဝိက္ေတာ ဒ႘ေဟာန္ (Victor D’Hondt) ခှံဗဒွ္ပတိုန္ ကုိန္ပၚပရအ္ မှိဟ္စှးမာဲတုဲ ေသှာတ္မပၚပရအ္ဝြံ ညးေကာ္စ ကိုန္ဒ႘ေဟာန္ (D’Hondt method) ရ။ လဿဳဟ္မၢး ဍဳင္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘ဗြဲမဂၜိဳင္ဂွ္ ေဒၢတ္ဒဿံင္ေသှာတ္ဏအ္သဿးရ။ ၐိုတ္တီဂွ္မၢး ဍဳင္အာေဂ်န္တ႘နာ၊ အဝ္သရ႘ယ်ာ၊ ဗဵဂ်႘ယာံ၊ ဗူဂါရ႘ယ်ာ၊ ခ်႘လ႘၊ ကဝ္လာမ္ဗ႘ယ်ာ၊ ခရဝ္ေအ႐ွာ၊ ေခ်က္၊ ဒိန္မက္၊ တ႘မဝ္ဗဿံက္၊ အ႘ေခါဒဝ္၊ ေအႆတဝ္န႘ယ်ာ၊ ေဝွန္လာန္၊ ဟင္ေဂရ႘၊ အာ္သလာန္၊ ေအႆေရ၊ အ႘တလ႘၊ ဂ်ေပန္၊ မာသ႘ဒဝ္န႘ယ်ာ၊ ေနတာလာန္၊ ပရေကြ၊ ပဝ္လာန္၊ ပဝ္တူၿဂ႘၊ ရဝ္မန္န႘ယ်ာ၊ သကတ္လာန္၊ သာဗ႘ယ်ာ၊ သေလာေဝန႘ယ်ာ၊ သပိန္၊ တူရက႘ ေကုာံ ေဝလ တအ္ ေဒၢတ္ဒဿံင္ေသှာတ္ဝြံရ။

ဗုီပၚပရအ္ဂွ္ ႀကဵႏူ႐ုိဟ္လဿိဟ္မာဲတုဲ စုတ္ပႜဲဗုီျပင္ဂှန္ ဝြံရ။ 

V ဂွ္ လဿိဟ္မမာဲသုီဖအိုတ္၊

s ဂွ္ လဿိဟ္မှိဟ္စှး မကလိဂြံေထက္။

နဒဒွ္ဥပမာ ေက်ာဝ္ေကတ္ ဗြဲသဿဝ္ဝြံညိ။

 ဗြဲကိုပ္ကၜာ ကုေဗာ္မကလိဂြံမာဲဂၜိဳင္အိုတ္ဂွ္ စုတ္ပႜဲကိုန္ဂှန္ဂွ္ရ။ တုဲမၢး ေဗာ္ဂတဂွ္မြဲပၜန္။ ဆက္အာ စုႝကုႝေပင္ မှိဟ္စှး ၁၀ တၜရ။ နကုႝနဲဝြံ ၐိုန္ရ ရံင္စညံင္ကုႝဟြံေသာင္ေကြဟ္ဟ္ကုီေလဝ္ ပႜဲေခတ္စက္ဂှန္မခိုဟ္ဏအ္ ဗြဲမျပဟ္ ပၚပရအ္မှိဟ္စှးမာန္ရ။

မမာဲမေသွ္ဒဿံင္ ဟြံလုပ္လဿိဟ္ နကုႝကိုန္ဂှန္တအ္ဂွ္ ယဝ္ရပြိဳင္ဆႏၵမာဲပိ ၐါဒှာဲဂွ္ ပံင္ပေကာံတုဲ ယဝ္ရေပင္စိုပ္ လဿိဟ္ဒှာဲမလုပ္လဿိဟ္ မေအာန္အိုတ္ဂွ္မၢး ကလိဂြံမှိဟ္စှးမြဲပၜန္၊ သာ္ဂွ္ဟြံေသင္ အလုံမြဲဍဳင္ ပံင္ပေကာံတုဲ ယဝ္ရမမာဲဂွ္ ေပင္ ၂ ကႜိဳပ္ကၜံမၢး ကလိဂြံမှိဟ္စှးမြဲ။

ဥပမာ ဗုီကုႝေဗာ္ (ငၛ)ဂွ္ ဇဿာပ္ဇဿာပ္ပြိဳင္မာဲဂွ္ ဟိုတ္ႏူကလိဂြံမာဲ ဟြံေပင္တုဲ ဟြံကလိဂြံမှိဟ္စှးရကုီေလဝ္ ရန္တဿအ္လညာတ္မှိဟ္မေအာန္ ဂြံလုပ္စိုပ္ ပႜဲစၜတ္ထဝ္မာန္ကုီတုဲ ”ပႜဲပြိဳင္ဆႏၵမာဲပိ ၐါဒှာဲဂွ္ မမာဲတအ္ ပံင္ပေကာံတုဲ ယဝ္ရကလိဂြံ ေပင္စိုပ္ လဿိဟ္ဒှာဲမလုပ္လဿိဟ္မေအာန္အိုတ္ဂွ္မၢး (အတိုင္စရင္မာဲ မထၞးလဝ္ ဗြဲလတူဝြံမၢး ပႜဲပြိဳင္ဆႏၵမာဲပိ ၐါဒှာဲဂွ္ ပံင္ပေကာံတုဲ ယဝ္ရေဗာ္ငၛဂွ္ ကလိဂြံ လဿိဟ္မာဲ ၁၁,၂၅၀ မၢး ေဗာ္ငၛဂွ္ ကလိဂြံမှိဟ္စှးမြဲ) ဟြံေသင္သာ္ဂွ္ အလုံမြဲဍဳင္ ေဗာ္ဂွ္ ကလိဂြံမာဲ ၐါတဿအ္ကၜအ္ေပင္မၢး ဒးကုႝမှိဟ္စှးမြဲေရာင္။

ဟုိတ္သာ္ဂွ္ရ စၜတ္ထဝ္ဍဳင္ဒိန္မက္ဂွ္ ဒက္ပၲန္လဝ္ နကုႝအမာတ္ ၁၇၅ ကုီေလဝ္ ဒှာဲဆႏၵမာဲ သြက္ဂြံဒး႐ုဲဂွ္ ႏြံဆ ၁၃၅ တၜတုဲ ေသဿဟ္ ၄၀ ဂွ္ စြံလဝ္ သြက္ဂြံထပ္ဗေပင္ရ။ ဥပမာ ႏူေဗာ္က မမာဲႏူပြိဳင္ဆႏၵမာဲ ၆,၀၀၀ မေသွ္ဒဿံင္ဂွ္ ကေလင္ပံင္ကုႝ ပြိဳင္ဆႏၵမာဲတှဟ္တုဲ ကလိဂြံမာဲ ယဝ္ရပႜဲပြိဳင္ဆႏၵမာဲပိ ၐါဒှာဲဂွ္ မမာဲတအ္ ေပင္စိုပ္ လဿိဟ္ဒှာဲမလုပ္လဿိဟ္မေအာန္အိုတ္ဂွ္မၢး ကလိဂြံမှိဟ္စှးမြဲ၊ သာ္ဂွ္ဟြံေသင္ ကေလင္ေတဿာ္ရံင္ နကုႝအလုံမြဲဍဳင္တုဲ ယဝ္ရေပင္ ၂ တဿအ္ကၜံမၢး ကလိဂြံမှိဟ္စှးမြဲ။ ရဵသာ္ဝြံ ဇဿာပ္မမာဲဂွ္ ညံင္ဟြံဒးဒွ္အာလေလင္ဂွ္ ဖန္ဇန္လဝ္တုဲ ဂပ္ဝ္ေစွ္ ကုေသှာတ္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘ ေကြဟ္ဟ္ရ။

၁၉။ ေသှာတ္ဍဳင္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘

ဒ႘မဝ္ကေရသ႘ဟုီဂွ္ ဒွ္ေသှာတ္အလုႝအသ႘ ၾကက္အဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂွ္ မကၜဳင္ႏူ ညးဍဳင္ကြာန္ နကုႝနဲတပ္ပ္ကုႝဒွ္ ဟြံေသင္မၢး နကုႝနဲခရိတ္သၸဝ္ကုႝဒွ္ရ။ ပႜဲအခိင္လဿဳဟ္မၢး နကုႝေသှာဝ္ဒက္ပၲန္ဍဳင္ (သဇိုင္ေသှာဝ္)ဂွ္ ဂြံတီေကတ္ ရမ္သာင္ညးဍဳင္ကြာန္ ႏူတှးမာဲညးတအ္တုဲ (ဝါ) နကုႝတှးမာဲဂွ္ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ယုိက္ပတိုန္လဝ္ မှိဟ္စှးညးတအ္ရ။ မအေရဝ္ ဒ႘မဝ္ကေရသ႘ဟုီဂွ္ ကၜဳင္ႏူဘာသာဂရိတ္ မဂြံအဓိပၸါယ္ ဒ႘မဝ္ ညးဍဳင္ကြာန္၊ ကေရသ႘

ပကင္ရင္/အလုႝအသ႘ အလုႝအသ႘ညးဍဳင္ကြာန္ (ဝါ) ညးဍဳင္ကြာန္ မပကင္ရင္။ ေသှာတ္ဝြံ စေဒၢတ္ကၜဳင္ ႏူဗ႘ၿဇ႘ ၅ ဗြဝ္ကၜံ ပႜဲဍဳင္ဂရိတ္ ဗြဲေတဿင္ဍဳင္အာေတန္။

ပြံက္အဓိပၸါယ္ ေသှာတ္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘ဂွ္ နကႝုဂၜးတိ စုႝကုႝလဿဳဟ္ ဗြဲမခ်ိဳတ္ပၜိဳတ္ ဟြံဂြံစဿတ္ေဖ်ဟ္လဝ္ဏီကုီေလဝ္ ဗြဲသာမည ေလဿင္ကေမၜာန္သဇိုင္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘မၢး ဂှန္ (၁) ဇဿာပ္ညးေကာန္ဂေကာံ ဂေကာံမှိဟ္ဂွ္ (ယဝ္ရဟုီအေရဝ္ဍဳင္မၢး ေကာန္ဍဳင္ဂွ္ သုီဖအိုတ္၊ ယဝ္ရဟုီအေရဝ္ဂေကာံမၢး ေကာန္ဂေကာံဂွ္ သုီဖအိုတ္) ကလိဂြံအေခါင္ သြက္ဂြံလုပ္စိုပ္ ဒှာဲဒတန္အဝုႝတုပ္။ ဂှန္ (၂) ဇဿာပ္ညးေကာန္ဂေကာံ ဂေကာံမှိဟ္ဂွ္ ကလိဂြံဒုင္စသိုင္ အေခါင္ဗၜးၐး ညးဂၜးတိ မစဿတ္သမၲီလဝ္ဂွ္ရ။

ေသှာတ္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘ဂွ္ ဗြဲမဂၜိဳင္ ဒုင္သဇိုင္ ကုေလဿင္ကေမၜာန္ၐါလတူဂွ္တုဲ ဗုီညးကုႝညး ေဒၢတ္တဵအိုတ္ရ။ ဗြဲမဂိၜဳင္မၢး ေသှာတ္သကိုပ္ဝန္ေဇှာ္ ကုႝ ေသှာတ္သမတ ၐါသာ္ဝြံ တှဟ္ျခာေရင္သကအ္ရ။ ေသှာတ္သမတဂွ္ ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံအေမရိကာန္ စကာဒဿံင္တုဲ ေကာန္ဍဳင္တအ္ ႐ုဲစွ္ပတိုန္ သမတမြဲရ။ အဝုႝညးဂွ္ အတိုင္မကုႝလဝ္ ပႜဲေသှာဝ္ဗုီဒက္ပတန္ (သဇိုင္ေသှာဝ္ဥပေဒ) ေကုာံ ႏူကြန္ဂေရတ္တအ္ဂွ္ရ။ အတိုင္ပိုဒ္ေဇှာ္ၐါ ႏူေသှာဝ္ဒက္ပတန္ဂွ္မၢး သမတဂွ္ ဒွ္ဂဥဳပ္သကိုပ္ပှာန္ေဇှာ္အိုတ္ ပႜဲဒပ္ပှာန္ဂမၜိဳင္ ေကုာံ အဝုႝတင္ဂှင္ဂမၜိဳင္ enumerates powers မေဆင္စပ္ ကုသမတ သုီကုႝအဝုႝပဒတန္ေသှာဝ္ ပလုီေသှာဝ္ မခ်ဴဓဇက္နင္လဝ္ ႏူကၜတ္ထဝ္ ေကုာံ ေကာန္ဂေရတ္တအ္ရ။ ဟုီမြဲသာ္ပၜန္ အဝုႝလေလာင္ပှာန္တအ္ ဒွ္တမ္ သမတဂွ္ ကလိဂြံလဝ္ သုီဖအိုတ္ရ။ ဟိုတ္သမတဂွ္ ကလိဂြံလဝ္ သာ္ဏအ္ဂွ္ရ သမတအေမရိကာန္ဝြံ တုပ္တဵညံင္ရဵ ဨကရာဇ္ ေခတ္တမၜာေတအ္မြဲ ကုီရ။ ဆဂး ဨကရာဇ္တမၜာဂွ္ နကုႝမဗ႘ဇေတှာဝ္ညးတအ္တုဲ ကလိဂြံအဝုႝရ။ သမတဍဳင္အေမရိကာန္ဂွ္ နကုႝညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ႐ုဲစွ္ပတိုန္ရ။ တုဲပၜန္ ဨကရာဇ္ဂွ္ ဒွ္ဨကရာဇ္မြဲအယုက္တုဲ သမတအေမရိကာန္ဂွ္ အေခါင္ဒွ္ႏြံ ဆၐါအယုက္သမတေဟင္ရ။

ေသှာတ္သကိုပ္ဝန္ေဇှာ္တအ္မၢး ယဝ္ရ ဍဳင္ဂွ္ ဨကရာဇ္ဟြံမြဲမၢး ညးတအ္မေလပ္ ခပတိုန္လဝ္ သမတမြဲေလပ္ရ။ ဆဂး သမတညးတအ္ဂွ္ အေခါင္ေတဿင္ မုဟြံကလိဂြံလဝ္ရ။ ဍဳင္မေဒၢတ္ေသှာဝ္ဝန္ေဇှာ္တအ္ဂွ္ ေသှာဝ္သုီဖအိုတ္ဂွ္ ဒးကၜဳင္ႏူစၜတ္ထဝ္တုဲ အတိုင္ေသှာဝ္ဂွ္ အလုႝအသ႘ဂွ္ ဗမံက္အာ႐ုပ္ရဵကေမၜာန္ရ။ ဂြံဒက္ပတန္အလုႝအသ႘မာန္ဂွ္ ဟုိတ္မဂြံလဝ္ မာဲလပၚဂၜိဳင္ ဟြံေသင္မၢး အမာတ္လပၚဂၜိဳင္ ပႜဲစၜတ္ထဝ္ဂွ္ ဟြံဒစုႝဒစးတုဲ ေသှာဝ္ဗြဲမဂၜိဳင္ဂွ္ေလဝ္ အတိုင္ပဿိက္ေဗာ္ မဒွ္အလုႝအသ႘ေဟင္ မေလပ္တိတ္ကၜဳင္ဂၜိဳင္ရ။

တှဟ္နဂြံပစအေစာမ္ ဂြံခ်ပ္ဒးတုဲ ေသှာဝ္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘ဒိန္မက္ဂွ္ မိက္ဂြံဆက္ပတိုန္ထၞးဏာကုႝရ။

ယဿဳမၢး ဂကူဒိန္ေနတ္ဝြံ ကၜာအိုတ္ ဂြံဆုႝေကတ္ ႏူလိက္တဿအ္ ၐိုတ္သှာံ (၉) ဗြဝ္ကၜံေတအ္ နကုႝ Danes၊ mark ဂွ္ ဂြံအဓိပၸါယ္ နကုႝအေရဝ္ညးတအ္ ဍဳင္၊ တိတုဲ ဒိန္မက္ဂွ္ ဍဳင္ဂကူဒိန္ ရဵသာ္ဝြံ ကလိဂြံအဓိပၸါယ္ရ။  ဗြိဳက္ဍဳင္ဒိန္မက္တၛဲဏအ္မၢး ႏြံဒဿံင္ ၂၉၇၆၆ စတုယာန္က႘လိုမ႘တာ (၁၁၄၉၃ စတုယာန္တိုင္)။ ဟုီမြဲသာ္ပၜန္ ဇေမှာ္ဍဳင္ဒိန္မက္ဝြံ ေဇှာ္ႏူတြႝဳရးဍဳင္မန္ (၁၂၁၅၅ စတုယာန္က႘လိုမ႘တာ) ေနေဝန္မစဿတ္သမၲီလဝ္ ၐါဆျပင္ညိ ဟုီမာန္ရ။

ဍဳင္ဒိန္မက္ဝြံ ဒက္ပၲန္ပတိုန္ေသှာဝ္ဨကရာဇ္ ႏူၐိုတ္ ၂၀၀ သှာံေတအ္ဒွ္ရ။ ညံင္ရဵဍဳင္တှဟ္ ဗုီကုႝျပင္ေသတ္တအ္ ပေရင္ပၜန္ဂတး ကတုႝဒွ္ ဗြဲမသကာတ္ျမဟ္တုဲေဟင္ ဂြံသၜာဲေထာအ္ ႏူေသှာတ္ဨကရာဇ္ ဗစုိပ္ေသှာဝ္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘ဂွ္ ဟြံေသင္၊ ဍဳင္ဒိန္မက္ဝြံ ဗြဲမေယန္သှာင္ ဨကရာဇ္ ဖရာေဒရိက္ မရႏုက္ထပွ္ (Frederik d. 7) ဒစိုန္ပအပ္အဝုႝဍဳင္ ကုညးဍဳင္ကြာန္တုဲ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ဓဇက္ေသှာဝ္ဗုီဒက္ပၲန္ဍဳင္ (သဇိုင္ေသှာဝ္ဥပေဒ)တုဲ ပႜဲသှာံ ၁၈၄၉ ဂိတုဂ်ဴလာင္ ၅ ဂွ္ ဨကရာဇ္ဂွ္ ထပက္စဿတ္တဲရ။ စႏူဂွ္တုဲ ဍဳင္ဒိန္မက္ဂွ္ ဒွ္အာဍဳင္ညးဍဳင္ကြာန္ပကင္ရင္ (ဝါ) စေဒၢတ္ေသှာတ္ဒ႘မဝ္ကေရသ႘ စုႝကုႝတၛဲဏအ္ရ။ ေသှာဝ္ဗုီဒက္ပၲန္ဍဳင္ဂွ္ေလဝ္ မိက္ဂြံပေလဝ္ထပ္စုတ္မြဲမြဲမၢး ဒးေကတ္ဆႏၵညးဍဳင္ကြာန္ရ။ အတိုင္ေသှာဝ္ေႀတံဂွ္ ဆဒှာဲညိညဓဝ္ေဟင္ ပေလဝ္လဝ္ႏြံတုဲ ေသှာဝ္ဂွ္ ဂ်ိဳင္ခိုင္ကၜိဳက္ဒဿံင္ စုႝကုႝတၛဲဏအ္မဏီဖိုဟ္ရ။

စပတံႏူဍဳင္ဒိန္မက္ ဓဇက္ေသှာဝ္ဗုီဒက္ပၲန္တုဲ အဝုႝဍဳင္ဂွ္ နကုႝပိသာ္ ဗြဲသဿဝ္ဝြံ ပၚလဝ္ရ။

၁။ အဝုႝပတန္ေသှာဝ္။ စၜတ္ထဝ္ဂွ္ ဒွ္ဒှာဲ မဓဇက္ေသှာဝ္။

၂။ အဝုႝပကင္ရင္။ အလုႝအသ႘ ပကင္ရင္ဍဳင္ အတိုင္ေသှာဝ္ဂမၜိဳင္။

၃။ အဝုႝသၢဳတ္သြာတ္ေသှာဝ္။ ႐ုင္ဗစာ ေဖ်ဟ္သၢဳတ္သြာတ္ အတိုင္ေသှာဝ္။ အဝုႝပိျပကာတအ္ဂွ္ ညးမြဲကုမြဲ ဒးတိတ္ဗၜး၊ ဟြံမြဲကုဗၵဗၵဲါ ေရင္သကအ္တုဲ ပႜဲအခိင္တုပ္ပ္ဂွ္ မြဲကုမြဲ ထိင္လဝ္ေရင္သကအ္ရ။

စှးညးဍဳင္ကြာန္

ဒိန္မက္ဂွ္ ဒွ္ဍဳင္ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ မပကင္ရင္မြဲဟုီဂွ္ ဇဿာပ္ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ေဖ်ဟ္သၢဳတ္သြာတ္ တင္သၢဳတ္သၢာတ္ဍဳင္ သုီဖအိုတ္ဟြံေသင္၊ စှးဂွ္ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ႐ုဲစွ္ပတိုန္ မှိဟ္စှးညးတအ္ နကုႝမာဲ ပႜဲစၜတ္ထဝ္ရ။ စၜတ္ထဝ္ဒိန္မက္ဝြံ ႏြံအမာတ္လဿိဟ္ ၁၇၉ တၜ၊ ၁၇၅ ဂွ္ ဒွ္အမာတ္ မဒုင္႐ုဲလဝ္ ႏူဍဳင္ဒိန္မက္တုဲ ေသဿဟ္ ၄ တၜဂွ္ ကၜဳင္ႏူ ဍဳင္တကအ္ဝွဵ (Færøerne)၊ ကုႝ ဍဳင္ဂရိန္လာန္ (Greenland) မဒွ္ဍဳင္ မကလိဂြံလဝ္ အေခါင္ပကင္ရင္ဇကုအပိုင္ ႏူဍဳင္ဒိန္မက္ရ။ သဘင္႐ုဲမာဲစၜတ္ထဝ္ဂွ္ ေအာန္အိုတ္ ပန္သှာံမြဲအလန္ ဒးေကၜာန္ေရာင္။ ဇဿာပ္ေကာန္ဍဳင္ဒိန္မက္ ညးမေပင္အယုက္ ၁၈ မပဒတဵဒဿံင္ ပႜဲဍဳင္ဒိန္မက္တအ္ဂွ္ အေခါင္စုတ္မာဲ အေခါင္ဒုင္႐ုဲစွ္ ႏြံဖအိုတ္ရ။

ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂမၜိဳင္ ရပ္လဝ္ဇုက္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ဍဳင္ဒိန္မက္ဗြဲမဂၜိဳင္တုဲ ယဝ္ရမိက္ဂြံဒွ္ အမာတ္စၜတ္ထဝ္မၢး ဒးလုပ္ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မြဲမြဲရ။ ဆဂး နကုႝပူဂုႝဇကုမြဲေလဝ္ အေခါင္ဒုင္႐ုဲစွ္ ႏြံသုီညးဖအိုတ္ရ။ ေသှာတ္႐ုဲစွ္မာဲ ဍဳင္ဒိန္မက္ဂွ္ ဒွ္ေသှာတ္မာဲ မဂၜိဳင္ကုႝတဿအ္ကၜံရ။

စၜတ္ထဝ္

စၜတ္ထဝ္ဂွ္ ဒွ္ဒှာဲမဓဇက္ေသှာဝ္ မေဆင္စပ္ ကုဍဳင္ဒိန္မက္ဖအိုတ္ရ။ ကေမၜာန္စၜတ္ထဝ္ဂွ္ (၁) သြက္ဂြံဓဇက္ေသှာဝ္ (၂) သြက္ဂြံေဖ်ဟ္ကိန္စ႘ဇန္ကေမၜာန္ (budget)၊ (၃) သြက္ဂြံထိင္ဒဝ္ ကေမၜာန္အလုႝအသ႘တအ္ မေကၜာန္ဒဿံင္။

စၜတ္ထဝ္ဂွ္ မြဲသှာံ တၛဲေကာံဓ႐ုီႏြံၐိုတ္ ၁၀၀ တၛဲဒွ္ရ။ နကုႝဥကၠဌစၜတ္ထဝ္ဂွ္ ပၜတရဵေကာံဓ႐ုီစၜတ္ထဝ္တုဲ ညးဂွ္ ဒွ္မှိဟ္မကုႝအေခါင္ ညးဂွ္ဂြံဟုီအေရဝ္ လတူပှင္စၜတ္ထဝ္ရ။ ဆအေရဝ္ မဟုီတိတ္ လတူပှင္စၜတ္ထဝ္ေဟင္ ဒွ္အေရဝ္ လုပ္ေသှာဝ္တုဲ ဇဿာပ္မှိဟ္ဂွ္ ဒးေ႐ွ္ေသွ္ရဵဂဵ လညာတ္ညးသကအ္ရ။ ညးလုႝမြဲဟြံဟုီ လဟုီဒးေယန္သှာင္ ဥပမာ ဟုီအေရဝ္ နကုႝေဒါသဟြံဂြံ၊ ကေရဲဟုီ ေရင္သကအ္ဟြံဂြံ၊ ညးမြဲကုမြဲ ဒးဟုီေကာ္ နာဲ မိ ေရင္သကအ္။ ဥပမာ ယဿဳမှိဟ္ဂွ္ ယဝ္ဟာန္မၢး ေကာ္ဟုီဆ ယဝ္ဟာန္ ဟြံဂြံ ဒးေကာ္ဟုီ နာဲယဝ္ဟာန္။ ဇဿာပ္မှိဟ္အေခါင္ဟုီဗၜးဗၜးၐးၐးႏြံ ဆဂး အခိင္ဟုီ ဒးႏြံကုႝအပိုင္အျခာ၊ ပေရင္ပတိုန္ထၞး ပႜဲစၜတ္ထဝ္ဂွ္ ဓမၼတာမၢး ၐိုဟ္ႀသိဳဟ္ေယန္သှာင္ေကြဟ္ဟ္ ပေရင္ကယ်ာန္ဓဝါတ္ ေသက္ဇုႝေရင္သကအ္ ဟြံမြဲရ။

ပႜဲစၜတ္ထဝ္ဂွ္ ႏြံေဗာ္ဗြဲမဂၜိဳင္၊ ေဗာ္တအ္ဂွ္ ဟြံဟုီဂး ေဗာ္အလုႝအသ႘ ေဗာ္ဒစုႝဒစး ေကၜာန္ကေမၜာန္တုပ္ပ္သဿးရဂၜိဳင္၊ ပေရင္သၢဳတ္သြာတ္မြဲမြဲ ဟုီဂးပတိုန္ေဖ်ဟ္ေရင္သကအ္ စုႝကုႝကလိဂြံတင္သၢဳတ္သြာတ္ (ဝါ) ခှံဗဒွ္ေသှာဝ္မြဲရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ဇဿာပ္အလုႝအသ႘တဿိဂွ္ ဟြံဒးသၜာဲေထာအ္ေသှာဝ္တဿိဖအိုတ္ရ။

အရာမဟုီပတိတ္လဝ္ ပႜဲပှင္စၜတ္ထဝ္သုီဖအိုတ္ဂွ္ ပတိုန္စြံလဝ္ ပႜဲမုက္ေဝပ္သာ္ www.folketinget.dk တုဲ ဇဿာပ္မှိဟ္ အေခါင္ဗွ္ေကတ္မာန္ရ။ ပဲါႏူဂွ္ပၜန္ နကုႝတ႘ဝ႘၊ ေရဒ႘ယဝ္တအ္ေလဝ္ ဗလးကုႝတိုက္႐ုိက္ကုီရ။

ထိင္ဒဝ္ နကုႝအဝုႝအသ႘

အဝုႝအသ႘ဟုီဂွ္ မဂြံလဝ္အဝုႝ အတိုင္ေသှာဝ္မကုႝလဝ္တုဲ တင္သၢဳတ္သြာတ္ အဝုႝအသ႘တအ္ဂွ္ ကေလင္ထိင္ဒဝ္လဝ္ ဝန္ေဇှာ္ ေကုာံ ညးေဇှာ္ပြိဳင္ဍဳင္ဂမၜိဳင္ပၜန္ရ။ ဂေကာံစဿ႘တ္စၜတ္ထဝ္ (Folketingets ombudsman) ဂွ္ ဒွ္မှိဟ္ဂေကာံမှိဟ္ မစဿ႘တ္ ပေရင္ကေမၜာန္ဍဳင္၊ ခ႐ိုင္၊ ပြိဳင္ဍဳင္တအ္ မေကၜာန္ဒဿံင္ဂွ္ ေစွ္ဒဿံင္ ကုေသှာတ္ဝ္ကုီရဟာ အတိုင္တာလ်ိဳင္မေကတ္လဝ္ဂွ္ ေကၜာန္ဒဿံင္ကုီရဟာ ဒွ္တမ္ စဿ႘တ္ပေရင္ကေမၜာန္ သဿိင္တၜတအ္ရ။ ဂေကာံစဿ႘တ္ဝြံ ႐ုဲစွ္ နကုႝစၜတ္ထဝ္တုဲ ဒးမံင္ ဒးေသၛဝ္ေဂၜပ္ ဗဗြဲဓဝ္ေရာင္။ ေကာန္ဍဳင္ကြာန္ သုီဖအိုတ္ အေခါင္ပတိုန္လိက္ ကုဂေကာံစဿ႘တ္ဂွ္ဂြံရ။ တဲုပၜန္ ဂေကာံစဿ႘တ္စရင္ဍဳင္ေလဝ္ ႏြံပၜန္ရ။ ဂေကာံဝြံ ဒဒွ္ရ အတိုင္ၾသန္ဍဳင္ဂွ္ ႏူအလုႝအသ႘တအ္ အဝုႝအသ႘တအ္ စကာၾသန္ ဒးဒဿံင္ဒှာဲရဟာ။ အတိုင္စရင္ဂွ္ ဒွ္ဍာံရဟာ ရဵသာ္ဝြံ စဿ႘တ္ရ။ ဂေကာံဝြံေလဝ္ ႐ုဲစွ္ နကုႝစၜတ္ထဝ္ပၜန္ရ။

ညးဍဳင္ကြာန္ပကင္ရင္ ကုႝ ေသှာတ္ဨကရာဇ္

ဍဳင္ဒိန္မက္ဝြံ ဒွ္ဍဳင္ညးဍဳင္ကြာန္ပကင္ရင္ကုီ သုီဒွ္ဍဳင္ေသှာတ္ဨကရာဇ္ နကုႝဨကရာဇ္ၿဗဵ နဒဒွ္ေဢာအ္ကိုဋ္ဍဳင္မြဲရ။ ဆဂး ဨကရာဇ္ဂွ္ ဒွ္အတိုင္ေသှာဝ္ဒက္ပၲန္ မဂြံအဓိပၸါယ္ အဝုႝဨကရာဇ္ဂွ္ ပိုင္ျခာလဝ္ နကုႝေသှာဝ္ဒက္ပၲန္ရ။ ဗြဲမဂၜိဳင္ အဝုႝဨကရာဇ္ဂွ္ ႏြံဆလက္သန္ ၐိုတ္ကရိစညိညဓဝ္ရ။ ဟိုတ္သာ္ဂွ္ရ ဨကရာဇ္ၿဗဵ တၜညးမာဂေရတ္ မရႏုက္ကုႝ ၂ (Droning Margrethe d. 2) ဝြံ ဟြံမြဲကုႝပေရင္ဓလုီဖဍိဳက္ ပႜဲအဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္ရ။ ၐိုန္ဂွ္ကုီေလဝ္ တၜညးဂွ္ နဒဒွ္လက္သန္မြဲ ညးပါလုပ္ ပႜဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္ရ။ ဥပမာ ညးဒးထပက္စဿတ္တဲ ပႜဲေသှာဝ္မဓဇက္လဝ္ဂမၜိဳင္ ကုႝ ညးဒးခပတိုန္ သကိုပ္ဝန္ေဇှာ္ရ။ ေသှာဝ္မဓဇက္လဝ္ ႏူစၜတ္ထဝ္တအ္ဂွ္ ညးဟြံထပက္စဿတ္တဲ ဟြံဂြံ ဒးထပက္တြႝဳဂွ္ရ ညးလၛႝဳဟုီစ မှိဟ္ဟြံမြဲကုႝအေခါင္ဗၜးၐးဂၜိဳင္အိုတ္ ပႜဲဍဳင္ဒိန္မက္ဂွ္ ဒွ္ဨကရာဇ္ၿဗဵဝြံရ။ ညံင္ရဵသာ္ဂွ္ကုီ သကိုပ္ဝန္ေဇှာ္ဂွ္ ၐိုန္ရညး ဟြံဒးဂှပ္ကုီေလဝ္ အတိုင္ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ မ႐ုဲစွ္ပတိုန္နင္ဂွ္ နဒဒွ္ကရိသှာ သဘင္ကှာဂွ္ ညးဒးခပတိုန္ရ။ ကေမၜာန္ဨကရာဇ္ၿဗဵဝြံ မြဲပၜန္ဂွ္ နဒဒွ္က်ာ္ႀသ႘ဍဳင္ သြက္ဂြံအာဆုႝဂဗ ကုပႜဲဍဳင္ မၛးဍဳင္တအ္ေလဝ္ ႏြံကုီရ။ ဆဂး ဟြံဆက္စပ္ ကုတင္သၢဳတ္သြာတ္ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္။

အလႝုအသ႘

အလုႝအသ႘ဂွ္ ဒွ္မှိဟ္ မကလိဂြံ အဝုႝဍဳင္ရ။ ကေမၜာန္အလုႝအသ႘ဂွ္ သြက္ဂြံပကင္ရင္အာဍဳင္ အတိုင္ေသှာဝ္စၜတ္ထဝ္ မဓဇက္လဝ္ဂွ္ရ။ အလုႝအသ႘ ေသၛဝ္ဂၜိပ္ ဒဒွ္ရ ေသှာဝ္ဂွ္ ႏြံဒဿံင္ ဆၐိုတ္ ပႜဲစေကၡာသဿးဟြံေသင္ ဂ်ိဳင္ဒဿံင္ ပႜဲညးဍဳင္ကြာန္တအ္ကုီဟာရ။ ပဲါႏူဂွ္ပၜန္ ေသှာဝ္တအ္ဂွ္ ေထက္တန္ကိတ္ည႘ဒဿံင္ကုီဟာဂွ္ေလဝ္ အလုႝအသ႘တအ္ ေသၛဝ္ေဂၜပ္ကုီရ။

သကိုပ္ဝန္ေဇှာ္ဂွ္ ဒွ္မှိဟ္မအာဂတ အလုႝအသ႘ရ။ သုီဖအိုတ္ဝန္ေဇှာ္ ႏြံၐိုတ္ ၂၀ တၜဒွ္ရ။ အတိုင္အကာဲအရာဂွ္ ဗုီမကိတ္ည႘ဂွ္ ဒက္ပၲန္အာ ဝန္ေဇှာ္တုဲ ဇဿာပ္ဝန္ေဇှာ္ဂွ္ ႏြံကုႝ တာလ်ိဳင္ဒှာဲမေဆင္စပ္ ကုညးရ။ ႀကဵႏူသကိုပ္ဝန္ေဇှာ္ ဂြံဒုင္ခပတိုန္ နကုႝဨကရာဇ္ၿဗဵတုဲ ညးေတအ္႐ုဲစွ္ပတိုန္ ဝန္ေဇှာ္ညးေတအ္ ေကတ္တ္ရ။ ဝန္ေဇှာ္တအ္ ၾကပ္သုီဖအိုတ္ဂွ္ ဒွ္အမာတ္ ပႜဲပါလ႘မာန္ဖအိုတ္ရ။ ဆဂး မှိဟ္မၛးစၜတ္ထဝ္ေလဝ္ သကိုပ္ဝန္ေဇှာ္ဂွ္ ခပတိုန္ဂြံကုီရ။

အလုႝအသ႘ဂွ္ ဟြံဒးေကတ္ စဿတ္သမၲီ ႏူစၜတ္ထဝ္ ဆဂး အမာတ္ ပႜဲစၜတ္ထဝ္ လပၚဂၜိဳင္ဂွ္ သၵးဒွ္မှိဟ္ထံက္ဂလာန္ ကုအလုႝအသ႘ဂွ္ေရာင္။ အဓိပၸါယ္ေဍဟ္ဂွ္ ယဝ္ရ အမာတ္ပႜဲစၜတ္ထဝ္ ျပင္အာႏူကဝက္ဂွ္ ဟြံထံက္ဂလာန္ လတူအလုႝအသ႘ဂွ္မၢး ဒးကေလင္႐ုဲစွ္ ဒက္ပတန္ပါလ႘မာန္တဿိရ။

႐ုင္ဗစာ (႐ုင္ေသှာဝ္ဓဝ္)

႐ုင္ဗစာဂွ္ ကလိဂြံ အဝုႝ ေဖ်ဟ္သၢဳတ္သြာတ္ ေသှာဝ္ရ။ ႐ုင္ဗစာဂွ္ ဗစာရဏာ လတူညးမြဲမြဲ ကလိေလာန္ဒုဟ္ ဟြံကလိေလာန္ဒုဟ္ ပႜဲဍဳင္ဒိန္မက္ရ။ ႐ုင္ဗစာေဟင္ ေဖ်ဟ္အမႈ ကုေကာန္ဍဳင္ကြာန္တအ္ဂြံရ။ ဟုိတ္ဂွ္ရ သှာံ ၂၀၀၈ ဂွ္ ထံင္ပ႐ုိင္တအ္ ရပ္စုတ္ေစာဲဒုဟ္ လတူညးမေ႐ွ္ေသွ္ ဘာသာမူသေလန္ ပန္တၜ ဒဒွ္ရ ခ်ပ္ဖန္ပလုီပလာ္ဍဳင္တုဲ ပတိုန္အမႈ ကု႐ုင္ဗစာရ။ ကာလ႐ုင္ဗစာ ဗစာရဏာ လတူသက္သ႘ဂမၜိဳင္ဂွ္ ဟြံခိုင္ကၜိဳက္တုဲ မှိဟ္မဒးဒုင္ေစာဲအမႈတအ္ဂွ္ ဂြံတိတ္ဗၜးအာ ႏူဒုဟ္သဿးဟြံေသင္ မှိဟ္မဒးဒုင္ေစာဲဒုဟ္တအ္ ကေလင္စုတ္ေစာဲဒုဟ္ လတူထံင္ပ႐ုိင္တအ္ရ။

႐ုင္ဗစာ ႏြံပိကဆံင္။ ကဆံင္မြဲ ႐ုင္ဗစာပြိဳင္ဍဳင္ ပႜဲ႐ုင္ဗစာပြိဳင္ဍဳင္တအ္ဂွ္ စဿ႘တ္ဗစာရဏာ အမႈေဍာတ္တ္ ဗုီကုႝအမႈကမၜတ္၊ သၜဳင္ႏူဂွ္မၢး ႐ုင္ဗစာဍဳင္ သုီမြဲဍဳင္ဒိန္မက္ဂွ္ ႐ုင္ဗစာဍဳင္ ႏြံၐါဓဝ္ရ။ အမႈ႐ုင္ဗစာပြိဳင္ဍဳင္တအ္ သၢဳတ္သြာတ္ဟြံမာန္တအ္ဂွ္ ပတိုန္ဏာ ကု႐ုင္ဗစာဍဳင္ရ။ အမႈတအ္ဂွ္ ဒးတုဲ ပႜဲ႐ုင္ဗစာဍဳင္ဝြံရ။ ႐ုင္ဗစာသၜဳင္အိုတ္ဂွ္ သုီဖအိုတ္ ႏြံမြဲဓဝ္ရ။ ႐ုင္ဗစာသၜဳင္အိုတ္ဝြံ ဖန္ဇန္ကေမၜာန္ ဗုီလုႝဂြံသၢဳတ္သြာတ္အမႈတအ္ ဗုီလုႝဂြံေသၛဝ္ေဂၜပ္အမႈတအ္ ဟြံေသင္မၢး အမႈမေဆင္ကုႝဍဳင္တအ္ဂွ္ ရပ္စပ္ရ။

ဒပ္ပှာန္ ေကုာံ ဗၜာဲသဿိင္

ဒပ္ပှာန္ ကုႝ ဗၜာဲသဿိင္တအ္ဂွ္ အဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ဟြံမြဲရ။ ဒပ္ပှာန္ကုီ သုီကုႝဗၜာဲသဿိင္တအ္ဂွ္ ပေရင္အုပ္ဓလုီ အလုႝအသ႘ ဟြံေသင္မၢး စၜတ္ထဝ္ဟြံမြဲရ။ ပှာန္သီအဝုႝဟုီဂွ္ ပႜဲဍဳင္ဒိန္မက္ မြဲေလွ္ကုီ ဟြံေကင္ဒွ္ကၜဳင္မြဲေလွ္ရ။ ဗုီဂြံဒွ္မာန္ဂွ္ေလဝ္ ဟြံေလာဲရ။

မှိဟ္ေဇှာ္အိုတ္ ပႜဲဒပ္ပှာန္ဂွ္ ဒွ္ဝန္ေဇှာ္လပၚစုႝဒှာ။ ကေမၜာန္ဒပ္ပှာန္ဍဳင္ဒိန္မက္ဗြဲမဂၜိဳင္ဂွ္ ႏြံမၛးပယ်ႝဳဍဳင္ဒိန္မက္ ပႜဲပေရင္႐ုီဗင္မှိဟ္ ပႜဲဂၜးတိ ေကုာံ ပေရင္ဗဒွ္ပေရင္ၐိုဟ္လလံ ပႜဲဍဳင္သအာင္ရ။ ၐိုန္ရပေရင္ကေမၜာန္တအ္ဂွ္ ႏြံပႜဲဍဳင္သအာင္သဿးကုီေလဝ္ ပှာန္ညံင္ျဒဟတ္ဂြံေဇှာ္ ဂြံႀကံင္မၛဳဟ္ သြက္ဂြံစုႝဒှာ ဍဳင္ဒိန္မက္ဂွ္ ဖန္ဇန္ဒဿံင္လဿိဳန္ကာလရ။

မှိဟ္ေဇှာ္အိုတ္ ပႜဲဒပ္ဗၜာဲသဿိင္ဂွ္ ဒွ္ဝန္ေဇှာ္ပေရင္ေသှာဝ္ဓဝ္။ ကေမၜာန္ဗၜာဲသဿိင္တအ္ဂွ္ သြက္ဂြံဗဒွ္ပေရင္ၐိုဟ္ႀသိဳဟ္ဂုီကၜီဳ၊ သြက္ဂြံထိင္ဒဝ္မင္မြဲ၊ သြက္ဂြံဗဒွ္ေသှာဝ္ဂမၜိဳင္ တန္ၾကန္တအ္ရ။ ပဲါႏူဏအ္ပၜန္ ကေမၜာန္ပတိတ္ကုႝ လိက္ေစၜာအ္ဍဳင္ (passport) လာင္ေျဇန္ဒ႘ကာ တအ္ေလဝ္ ေကတ္လဝ္တာလ်ိဳင္ကုီရ။

ႏူကသပ္ ဗစိုပ္ ေသှာဝ္

“နကုႝေသှာဝ္ဂွ္ ဒးဒက္ပၲန္ဍဳင္” ရဵသာ္ဝြံ ႏူသှာံခေရတ္ ၁၂၄၁ ေတအ္ ခ်ဴလဝ္ရ။ အဓိပၸါယ္ မအေရဝ္ဂွ္ ေသှာဝ္မကိတ္ည႘ ကုဍဳင္ဂွ္ ဒးႏြံေရာင္။ နကုႝေသှာဝ္လုႝ ဒးႏြံေထက္၊ နကုႝေသှာဝ္လုႝ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ဒးေဒၢတ္ေထက္ရ။

လညာတ္သြက္ဂြံခှံေသှာဝ္ဂွ္ မေလပ္ကၜဳင္ ႏူဒှာဲတှဟ္ဟ္မာန္ရ။ လညာတ္တအ္ဂွ္ ကၜဳင္ႏူ ညးဍဳင္ကြာန္၊ ကၜဳင္ႏူစၜတ္ထဝ္ ဟြံေသင္မၢး ကၜဳင္ႏူအလုႝအသ႘တအ္မာန္ သုီဖအိုတ္ရ။ ဆဂး ဆမှိဟ္စှးစၜတ္ထဝ္တအ္ေဟင္ အေခါင္ပတိုန္ထၞး သြက္ေသှာဝ္တဿိဂြံ ဟြံေသင္မၢး သြက္ဂြံပေလဝ္ေသှာဝ္မာန္ရ။ တှဟ္နဂြံဇိပ္ဂၜိပ္တုဲ ဇဿာပ္ဂလာန္ သြက္ေသှာဝ္တဿိဂွ္ ဒးေသၛဝ္ေဂၜပ္ရပ္စပ္ ဗြဲမခ်ိဳတ္ပၜိဳတ္တုဲ ဇဿာပ္ညးစှးစၜတ္ထဝ္တအ္ အေခါင္ဟုီဂး ပတိုန္ထၞး လညာတ္ဇကု ႏြံရ။ ဇဿာပ္ဂလာန္ဂွ္ အတိုင္ေသှာဝ္ဒက္ပၲန္ ဒးရပ္စပ္ ပိအလန္ရ။

ရပ္စပ္ ကၜာအိုတ္ဂွ္ ပတိုန္ေဖ်ဟ္ခ်ပ္ဂှန္ ပႜဲစၜတ္ထဝ္ နကုႝဓမၼတာတုဲ ဇဿာပ္ေဗာ္ ကုညးမေဆင္စပ္တအ္ ဟုီဂးခ်ပ္ဂှန္ေရင္သကအ္ရ။ တုဲမၢး ႏူကုႝေဗာ္နာနာတအ္ ႐ုဲစွ္မှိဟ္ဇကု လပၚေသှာဝ္ဂွ္တုဲ ကုႝမှိဟ္မ႐ုဲစွ္တအ္ ရပ္စပ္ခ်ပ္ဂှန္ စဿ႘တ္လၛတ္ လတူကိစၥဂွ္ ဗြဲမလွဲလးရ။ မှိဟ္စှးတအ္ ခ်ပ္ဂှန္တုဲ ခ်ဴပတိုန္ထၞး မစပ္ ကုေသှာဝ္ဂွ္ရ။ ဂေကာံ႐ုဲစွ္မြဲမြဲမၢး ႏြံစ မှိဟ္ၐိုတ္ ၁၇ တၜဒွ္ရ။ ဂေကာံ႐ုဲစွ္ဝြံ ေကာ္ခဵစ ဂေကာံစၜတ္ထဝ္မ႐ုဲစွ္။ တုဲမၢး နကုႝစၜတ္ထဝ္ ကေလင္ရပ္စပ္ ကိစၥဂွ္ မရႏုက္ကုႝ ၐါအလန္ရ။ မှိဟ္မ႐ုဲစွ္တအ္ ပတိုန္ထၞးတုဲ ယဝ္ရဟြံေစွ္ဗုီဏီမၢး ကိစၥဂွ္ ကေလင္ပလံင္ဏာ ပႜဲဂေကာံ႐ုဲစွ္တအ္ ဟြံေသင္မၢး ကေလင္ေသၛဝ္ေဂၜပ္ မရႏုက္ကုႝ ပိဝါ ပႜဲစၜတ္ထဝ္ရ။ ေသၛဝ္ေဂၜပ္တုဲ နကုႝအမာတ္စၜတ္ထဝ္တအ္ ေဖ်ဟ္မာဲ တုပ္စိုတ္ ဟြံတုပ္စိုတ္တုဲ ယဝ္ရအမာတ္လပၚဂၜိဳင္ တုပ္စိုတ္မၢး ေသှာဝ္မပတိုန္ထၞးဂွ္ ဨကရာဇ္ၿဗဵ ထပက္စဿတ္တဲတုဲ ဒွ္အာေသှာဝ္ဍဳင္မြဲရ။

ဂေကာံစၜတ္ထဝ္မ႐ုဲစွ္

ဂေကာံစၜတ္ထဝ္မ႐ုဲစွ္ဝြံ အတိုင္တင္ပတိုန္ထၞးဂွ္ ေသၛဝ္ေဂၜပ္ ဗြဲမခ်ိဳတ္ပၜိဳတ္ရ။ ဥပမာ နကုႝေသှာဝ္ဂွ္ အာေတက္ဒး မှိဟ္လုႝကုီေရာ၊ ဒွ္ဂုဏ္ဖုႝ ကုမှိဟ္လုႝကုီေရာ ဗြဲမဇိပ္ဂၜိပ္ လွဲလးခ်ပ္ဂှန္ပၚပဲါေရင္သကအ္အိုတ္ရ။ လေဆာဝ္မၢး ေကာ္ဘိက္ ဟြံေသင္မၢး အာသဿာန္ကုညးမေဆင္စပ္တအ္ကုီရ။

စၜတ္ထဝ္ဂွ္ ဂေကာံ႐ုဲစွ္ ႏြံ ၂၄ ဂေကာံတုဲ မြဲဂေကာံမၢး မှိဟ္ႏြံ ဓမၼတာ ၁၇ တၜရ။ ဆမှိဟ္စှးစၜတ္ထဝ္ေဟင္ ဒွ္မှိဟ္ပႜဲဂေကာံ႐ုဲစွ္ဂွ္ ဂြံရ။ ဝန္ေဇှာ္တအ္ဂွ္ ပါလုပ္ ပႜဲဂေကာံမှိဟ္စှးတအ္ ဟြံဂြံကုီရ။ ေဗာ္ဂမၜိဳင္တအ္ဂွ္ ပၚပရအ္ေကတ္ မှိဟ္စှးဇကု ပႜဲဂေကာံ႐ုဲစွ္ဂွ္ အတိုင္လဿိဟ္ညးတအ္မဂြံလဝ္ ပႜဲစၜတ္ထဝ္ဂွ္ရ။ ေဗာ္ေဇှာ္ေဇှာ္တအ္ဂွ္ ကလိဂြံဒှာဲဂၜိဳင္တုဲ ေဗာ္သဿတ္တအ္ဂွ္ ကလိဂြံဒှာဲေအာန္ရ။

ဂေကာံ႐ုဲစွ္တအ္ဂွ္ ဗြဲမဂၜိဳင္ အတိုင္ဌာနဝန္ေဇှာ္ဂွ္ရ။ ဌာနဝန္ေဇှာ္ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ႏြံမၢး ဂေကာံ႐ုဲစွ္ပေရင္ပိုန္ျဒပ္၊ ႒ာနဝန္ေဇှာ္ပေရင္ပညာႏြံမၢး ဂေကာံ႐ုဲစွ္ ပေရင္ပညာ။ ဂေကာံ႐ုဲစွ္ဂွ္ တုပ္တဵညံင္ရဵ ဒှာဲကေမၜာန္ မေဆင္ ကုပေရင္ကေမၜာန္ဂွ္ ဟုီမာန္ရ။ ဟုီမြဲသာ္ပၜန္ ဝန္ေဇှာ္တအ္ မိက္ဂြံတီ ပ႐ူမြဲမြဲ စပ္ကုႝကိစၥဂွ္မၢး သဿာန္ဂေကာံ႐ုဲစွ္တအ္ဂွ္ရ။

ဂေကာံ႐ုဲစွ္တအ္ဂွ္ သုီဗက္ဂၜာဲသဿာန္ သုီဒးဒုင္သဿာန္ မစပ္ကႝုကိစၥတအ္ဂွ္ရ။ ဥပမာ ေဆင္ကုႝပေရင္ပိုန္ျဒပ္မၢး ေကာ္ဘိက္ ညးမစိေစာန္ လတူပေရင္ပိုန္ျဒပ္တုဲ ကုႝလဵထၞး။ မပၲံရဵသာ္ဝြံ ဂၜာဲတင္ဂှင္ေပင္တုဲအိုတ္မၢး ခ်ဴလိက္ပတိုန္ထၞး ကုစၜတ္ထဝ္တုဲ စၜတ္ထဝ္ကေလင္ရပ္စပ္ လတူကိစၥဂွ္ရ။

နဒဒွ္ဥပမƞ