ၐိုပ္ထဝ္ တမႛဝ္ဒဿံင္ အပႜဲဂကူမန္ပု႙ဂွ္ ဒွ္ဂကူတၜေသှဝ္ဏအ္ဟာ။ “ၐိုပ္ထဝ္ၐါဂွ္ အသဝ္ေဇှာ္သန္ ေတဿင္ႏူၐိုပ္ဂမၜိဳင္ ဇေမှာ္ၐိုပ္ထဝ္ဂွ္ တမာဟဝ္ကၜိဳင္ဗၜာဲ၊ ေသာ္ဇကု ညံင္ညးမေျဂာပ္လဝ္ဂၜးထဝ္ကုီ၊ ေဢာအ္ကိုတ္မှိက္ရတ္ မပႜဳန္လဝ္ဂၜးထဝ္ကုီ ထာန္ေတဿင္ေဍံဟဂြံဂေငၛင္ဒး ဒးကာလေကၜံထာန္ဒဿံင္ ပဝ္ကၜဳင္ဍဳန္ ပႜဲဂှဵဗတ႘ဝြံေဟင္ မဒဿံင္ရ။ ဒးကာလသဝ္တၛဲ ပႜဲကိႜဳပ္တဿအ္မြဲ ဒိုဟ္ဗာယပ္မှံဳတဵ ကုလစမြဲ မှံဳကုဒယွ္သြာၐါ မရာင္ဆာဲတဵ လစဂွ္ မဟိမုသာရဝတ႘ျဗဟၼဂိရိ ဂွ္ မပဝ္စဵပဒမံင္ရ။ ပႜဲၐိုပ္ဂွ္တုန္ေလဝ္ မှိက္တရဵမ ငၛိတ္လဝ္။ ယရဵထာန္မြဲ ဒမံင္ေဍံသအာ ဂေငၛင္မၢး ထာန္ဂွ္ အိန္သၢီဳရာင္ဆာဲအာေဟင္။ (သၜပတ္ရာဇာဝင္ေရာင္ မ၂၅၃)

ဗုီ႐ုပ္လၛႝဳ ႏူကြာန္ဇံင္တူ ပြိဳင္ဍဳင္ဝဝ္ ရးဗေဂါ။ ႏူသှာံၐိုတ္ ၈၀၀ဗြဝ္ကၜံ။

လိက္ပတ္မန္ သှာံေအဒ႘ ၈၀၀ - ၁၂၀၀

လိက္ပတ္မန္ အပႜဲေဒသဍဳင္သဓုီဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ ဟြံဂၜိဳင္ရ။ ဂြံဆုႝေကတ္ လိက္တဿအ္သဿိင္မန္သဓုီေႀတံမြဲ ပႜဲသဿဝ္က်ာစင္ႀကံဗဿံက္ က်ာ္သဓုီ။ လိက္တဿအ္ဝြံ ႏြံ ၄၁ ေပှာန္တုဲ ႏူေပှာန္ (၁) စုႝစိုပ္ ေပှာန္ (၆)ဂွ္ ခ်ဴလဝ္ နကုႝဘာသာပါဠိတုဲ ေသဿဟ္တအ္ဂွ္ ဒွ္ဘာသာမန္ရ။ ပႜဲေပှာန္လကၠရဵအိုတ္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူဂြံဆုႝေကတ္ ပအ္ဣေမာအ္ၾတာပ္။ဝ။ မဂြံအဓိပၸါယ္ ပယဿဳၾတာပ္ တုဲ ကုႝလဝ္ယဿဳ လက္တဿအ္ၾတာပ္ရ။ သုီဖအိုတ္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူဆုႝဒဿံင္ အေတအ္မြဲၐါမ အဏအ္မြဲၐါမဓဝ္တုဲ ခ်ဴလဝ္ မုအဓိပၸါယ္ေဇတ္တ္ေရာဂွ္ ေကတ္ဟြံဒးရ။ ဆဂး တၜပညာလိက္မန္ေႀတံ မပတံ အစာေခ်တ္ေသာင္ဂွ္ ဆိင္ခယ်တုဲ ထပ္ဗေပင္စုတ္လဝ္ မအခဝ္တဿာဂလိုင္ကုီရ။ ဆဂး ဒှာဲလၛႝဳတအ္ဂွ္ ဗုီလုႝေလဝ္ ဆိင္ေကတ္ဟြံမာန္မြဲသာ္ ဗေပင္စုတ္အေတင္မၢး ဟြံဂပ္ဝ္ေရာင္ ေစွ္စိုတ္ရ။ ပႜဲဖအိုတ္ဂွ္

ေပှာန္ (၃၅) တုအ္ၐဟ္ျပာကတ္ (-)အ္ (- -)တ္ ေဍယ္(- - - -) မဟာဇန္ဂုမ္ေလာင္ ၾသရ္

မဂြံအဓိပၸါယ္ ထၞးျပာကတ္ (-) (- -)တ္ ပႜဲ (- - - -) မဟာဇန္ဂမၜိဳင္ ၾသဝ္

ရံင္ကုႝဒှာဲဏအ္ကုီ ရံင္ကုႝမအခဝ္မမံက္ဒဿံင္ ဒှာဲတှဟ္အေတအ္မြဲၐါမ အဏအ္မြဲၐါမတုဲ ဒဒွ္ရ လိက္ဝြံခ်ဴလဝ္ ပ႐ူအၾကာသဿိင္တၜ ေကုာံ ညးဍဳင္ကြာန္ဂွ္ ျပာကတ္ဒဿံင္ရ။

ညံင္ရဵလိက္တဿအ္ၾတာပ္ဝြံကုီ လိက္တဿအ္မကုႝလဝ္ယဿဳ ပ႑ိတ္ မဂြံဆုႝေကတ္ ဒှာဲတုပ္ပ္ဂွ္ေလဝ္ မအခဝ္ လုီဒဿံင္အိုတ္အေစာန္ကုီရ။

ေပှာန္ (၁၉) - - - - - - မာရ္ မအ္ေနာမ္ ကုအ္ႀတိဇသ္ ကးသ္(- -) မေရမ္

အဓိပၸါယ္ - - - - - - မာရ္ မႏြံ ကုႀက႘ဇွ္ ကး(- -) မေရမ္

ေပှာန္ (၂၁) - - - - ႀသိနိတ် ဓမဿဓရဓေနသြရ သကလတာမွာ ဝိေသယ္ေၾတယ္ေလာကဓမဿ

ေပှာန္ (၂၂) - - - - - ဟ္ နာမေဓယ္ ပုအ္ေရယ္ အာရ္ကုႏၲအ္ ပအ္ဣေမာအ္ - -

ေပှာန္ (၂၃) ဒုတိယံပိ ရိန္ဍဳက္ ကုအ္ၐါရ္ေလးဟ္ ပဣေမာအ္ ပ႑ိတ္ တတိယံပိ ရိန္ဍဳက္ကုပိ

မဂြံအဓိပၸါယ္ (၂၁) - - - - ႀသိနိတ်ဓမဿဓရဓေနသြရ သကလတာမွာ ဝိေသယ္ေၾတယ္ေလာကဓမဿ - - - (၂၂) - - - -ဟ္ နာမေဓယ္ ပရဲ အာဂတ ပယဿဳ - - (၂၃) ဒုတိယမၸိ မရႏုက္ ကုၐါဝါ ပယဿဳပ႑ိတ္ တတိယမၸိ မရႏုက္ ကုပိ

လိက္ဝြံေလဝ္ မဂြံအဓိပၸါယ္ ဗုီမှိဟ္ဂမၜိဳင္ ျပာပ္အာဇေရင္သဿိင္တုဲ ဒဒွ္ရသဿိင္ဂွ္ ဒွ္မှိဟ္မှံဳပညာ မှိဟ္ဂမၜိဳင္ ဟုီကုႝသဿိင္ အဓိပၸါယ္ ၿမဵသာ္ဝြံ ဂြံမာန္ရ။ ဒဒွ္ခ်ဴလဝ္ ပ႐ူဒုင္အဘိသုက္သဿိင္ဟာ သာ္ဂွ္ဟြံေသင္ ဨကရာဇ္ျပာပ္အာဇေရင္ တၜပညာမြဲတုဲ ခပတိုန္နဒဒွ္တၜပညာဟာဂွ္ စုႝကုႝလဿဳဟ္ ခ်ိဳတ္တ္ပၜိဳတ္တ္ ဟြံဂြံတီေကတ္ရ။

ပႜဲဍဳင္သဓုီဝြံ ဟိုတ္ႏူမၾကပ္ကုႝကၞ႘တုဲ ၿဗဲဂူဂၜိဳင္ေကြဟ္ဟ္တုဲ လိက္တဿအ္တအ္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူဒးဒုင္လဝ္ၿဗဲ သှာံဂၜိဳင္ကုႝကၜံတုဲ မအခဝ္တအ္ဂွ္ လုီအာရ။ ေထက္ကုႝဒးဂိုဟ္ေကြဟ္ဟ္ရ။

လိက္တဿအ္သီကလ်ာဏီ ဍဳင္သဓုီမြဲပၜန္ဂွ္ေလဝ္ အယုက္အၾကာလိက္တဿအ္ၾတာပ္ ကုႝ လိက္တဿအ္ပ႑ိတ္ဂွ္ကုီဂွ္ ခ်ဴလဝ္ ပ႐ူထၐုတ္သီရ။ လိက္ဝြံေလဝ္ မအခဝ္လုီတဵေကြဟ္ဟ္ကုီရ။

လိက္ပႜဲသၛာက်ာ္ ထုီကအ္ေဂါန္ ဗဒဲါဍဳင္ဘာအင္ဂွ္ ဂြံဗွ္ေကတ္ဂြံရ။ လိက္တဿအ္ဝြံေလဝ္ ဒှာဲလုီလာ္ႏြံကုီရ။ ဆဂး ဟုိတ္ႏူလိက္မူဂမၥာဲ မဂြံခ်ဴလဝ္ပ႐ူတုပ္ပ္ အခိင္တုပ္ပ္ ႏြံဒဿံင္အပႜဲဘုတ္က်ာ္သဓုီမြဲတုဲ ဒှာဲလိက္တအ္ေကၜအ္ဒဿံင္ဂွ္ ေကတ္ႏူမူဂမၥာဲဂွ္တုဲ ထပ္ဗေပင္စုတ္ရ။

အဓိပၸါယ္လိက္ဂွ္ -

႐ုပ္က်ာ္ဝြံ အဲဂှက်ာ္မုဟ္တးမအ္ ဒဿံင္ပႜဲဍဳင္ဒုအ္ေဝါပ္ မပုတ္စၜတ္ ႐ုပ္က်ာ္ႀတဲဝြံ ကုတိ က်ာ္တဿအ္မတဵပႜဲဒုအ္ေဝါပ္ကုီ၊ မတဵရးကုီ အဲကုကြးအဲေစာမ္(ေဟင္) မပုတ္ သေအာဝ္အစာသအာင္မပုတ္ က်ာ္တဿအ္။

လိက္မြဲပၜန္ဂွ္ ခ်ဴလတူဍိဳတ္တုဲ သၜဳိင္လဝ္အပႜဲက်ာ္ ကြ်န္းေတာ္ကြၽန္း၊ က်ာ္ဂွ္လုီအာတုဲ ဂြံဆုႝေကတ္

။ေဝါအ္လၟတ္ကုန္သင္နာယ္ မ႐ုံ

မ္ထေလ စာရ္ေဍးဟ္ ေဍဟ္မုစ္ဒ

သ္က်ာ္ ဝိပါက္႐ုံမ္ေဝါအ္။

ဇန္ပုန္ကု အေမၺာအ္ အအ္ဗာအ္

လၟတ္ ဝ ဝ ဝ။

အဓိပၸါယ္တုန္။ ဝြံအိုတ္ေကာန္သင္နာဲ မ႐ုီတၜအစာေဍဟ္ ေဍဟ္မိက္ဒွ္က်ာ္ ဝိပက္(ဖုႝ)မ႐ုီဝြံ ဇိုန္ပုိန္ ကုမိမဖအိုတ္။

လိက္သုီၐါဝြံ ၐိုန္ရေဂၜအ္တဵေကြဟ္ဟ္ကုီေလဝ္ ဂြံအဓိပၸါယ္ ဒဒွ္ရ ကေမၜာန္မစိုပ္ဒတုဲ နကုႝညးတအ္ေဟင္ မေကၜာန္လဝ္ဂွ္ နကုႝ ဂှက်ာ္မြဲဓဝ္၊ နကုႝက်ာ္ေဇှာ္မြဲဇကုဓဝ္ ေကၜာန္လဝ္ဟြံေသင္ ဒဒွ္ရ ေကာန္ကြးညးတအ္ ေကုာံညး ေကၜာန္လဝ္တုပ္ပ္ဂွ္ ညးတအ္ဗမံက္ထၞးလဝ္ရ။ အပႜဲအရာဝြံ ဒးခ်ပ္မြဲဂွ္ ပႜဲေခတ္ပေဒသရးေတအ္ အရာအိုတ္သုီဂွ္ တုဲတဵကုႝ ဨကရာဇ္ (ဝါ) မှိဟ္ဇေမှာ္တအ္သဿးေဟင္ မေလပ္ဟုီစႏြံရ။ ဆဂး အပႜဲလိက္ဝြံ ဒဒွ္ရ ဂှက်ာ္ဂွ္ကုီ က်ာ္ေဇှာ္ဂွ္ကုီ ပစဿတ္သမၲီ ေကာန္ကြးဇကု ကဆံင္တုပ္ပ္ဂွ္ ဆုႝေကတ္ဂွ္ရ ပေရင္စိုတ္ဓါတ္ အၾကာ ညးဇေမှာ္ကုႝ ညးသဿဝ္ ဗုီလုႝႏြံဂွ္ ကံက္ေကတ္မာန္ရ။

ျဗဍဳင္ဗြဲမဂၜိဳင္

ပု႙လၛတ္ဝင္မၢး ပု႙ပေတာအ္ၐတ္ ကုအကာဲအရာလဿဳဟ္တုဲ လၛတ္ဟြံဂြံရ။ ဍဳင္မန္ စုႝကုႝစိုပ္ၐိုတ္ေခတ္ ၁၀ ဗြဝ္ကၜံဂွ္မၢး ဟြံဒွ္ဍဳင္ နကုႝဂကူမန္မြဲတုဲ ဒွ္ဒဿံင္ဍဳင္ နကုႝျဗဍဳင္မြဲမြဲရ။ ျဗဍဳင္မြဲမၢး ဨကရာဇ္မြဲ ကႜိဳင္ဗတာင္မြဲရ။ ဥပမာ ပႜဲအခိင္ၐိုတ္ေအဒ႘ ၉၀၀ ဂွ္မၢး ဍဳင္သဓုီ မြဲကႜိဳင္ဗတာင္ (ဝါ) မြဲျဗဍဳင္၊ ဍဳင္ဗေဂါ မြဲျဗဍဳင္၊ ဍဳင္ပါဒ၊ ဍဳင္လာမ္ဖုန္ မြဲျဗဍဳင္၊ ပဲါႏူဏအ္တုဲ ဍဳင္ယဿဳဟြံျပာကတ္တအ္ဂွ္ ႏြံဂလိုင္လုႝေရာဂွ္ ေကတ္ဟြံဒးရ။ ဍဳင္တအ္ဂွ္ ၐိုန္ရဂကူတုပ္ ဘာသာတုပ္ကုီေလဝ္ ပေရင္ဂြံမံင္သဿဝ္ ေရင္သကအ္ဟြံမြဲ။ ခိုဟ္အိုတ္မၢး ၐိုတ္မဟာမိတ္ရ ႏြံမာန္။ အပႜဲအခိင္ဂွ္ စြံအ႐ုီ လတူဂကူတုပ္ ဘာသာတုပ္တုဲ ဒက္မိတ္ဂွ္ ေအာန္ေကြဟ္ဏီတုဲ စြံအ႐ုီလတူဂုန္ဖုႝေဒသညးတုဲ ဆက္ေဆာံ ဒက္မဟာမိတ္ ေရင္သကအ္ရ။ ဥပမာ ကာလဗဿာဗုကာံ ကၜဳင္ဗတိုက္သဓုီဂွ္ ဗေဂါဒွ္ဒဿံင္မဟာမိတ္ ကုဗဿာရ။ ဟုီဍာံဍာံမၢး စုိပ္လက္ထက္တၜညးရာဇာဓိရာဇ္ေဟင္ တၜညးပေကာံဂြံအာ ျဗဍဳင္ဂမၜိဳင္ နဒဒွ္ဍဳင္မန္မြဲ ဟုီမာန္ရ။

႐ုပ္ဂမၜိဳင္

ပႜဲအရာမလၛတ္ လိက္ပတ္မန္ဝြံ ႐ုပ္ဍိဳတ္ဂမၜိဳင္ကုီ၊ ႐ုပ္တဿအ္ဂမၜိဳင္ကုီ၊ ႐ုပ္အင္ဂေတဂမၜိဳင္ကုီတအ္ဂွ္ ဒွ္ဂုန္ဖုႝ ဗြဲမေလာန္ရ။ ေပှာဝ္ကုႝ႐ုပ္ဗြဲမဂၜိဳင္တအ္ဂွ္ ႐ုပ္မဆုႝေကတ္ အပႜဲကြာန္ဇံင္တူ (Kyôntu)၊ ပြိဳင္ဍဳင္ဝဝ္ ရးဗေဂါ (ႏူဒိုဟ္ဨသာန္ ဍဳင္ဗေဂါ ဇေမၛာဲ ၂၀ တိုင္) ဒှာဲကဿာင္ဍဳင္ဍိဳတ္၊ လဿဳဟ္ လတူဂွ္ ဒက္ပတန္လဝ္ က်ာ္ေစတ႘ေခတ္တဿိ ၐါတှဳင္။ ကဿာင္ဂွ္ ႏြံဇမၜိင္ (၂၄၀) ေပ ပန္ကၜင္၊ သမၜဳင္ၐိုတ္ (၅)ေပရ။ အပႜဲမြဲဒၿမိပ္ကဿာင္ဂွ္ ဗါန္စုတ္လဝ္ ႐ုပ္ဍိဳတ္ (Teracotta)တှဟ္ဟ္သာ္ရ။ ႐ုပ္ဍိဳတ္မြဲမြဲမၢး ႏြံစ ၂၀ေဢာအ္တဲပန္ကၜင္ ကုႝ သတုီႏြံစ ၄,၅ (ပန္ေဢာအ္တဲဘာ္)၊ ဇဿာပ္႐ုပ္ဂွ္ နဒဒွ္႐ုပ္စက္ခႜမ္မ္ဂွ္ အပႜဲဂေတွ္ပန္ကၜင္ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ရ။ ႐ုပ္တအ္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူဗမံက္လဝ္ ပ႐ူဘဝမှိဟ္မန္ အခိင္ဂွ္ရ၊ စိုတ္လုပ္စခိုဟ္ႏူ ႐ုပ္တှဟ္တအ္ဏီဟုီမာန္ရ။ ႐ုပ္ဗြဲမဂၜိဳင္ဂွ္ လုီလာ္တုဲ ေကၜအ္အာေလဝ္ တဿာဂလိုင္ကုီရ။ ႐ုပ္လၛႝဳဂွ္ ဂိုင္စြံလဝ္ အပႜဲတိုက္ထၞးတှဟ္ဟ္တုဲ ႐ုပ္လၛႝဳတအ္ဂွ္ ေသွ္ဒဿံင္ဒှာဲဂွ္မဏီရ။

႐ုပ္မစပ္ကုႝသဿာဂ႘တမြဲဂွ္ ဒဒွ္ရ မှိဟ္မြဲေလွ္ဒဿံင္ နကုႝဇိုင္ပဲါမယာဂွ္ ႏြံလေဒါဝ္၊ မှိဟ္မတက္ထဗိုန္ဂွ္ ႏြံပဲါ၊ လတူလပၚပဲါဂွ္ မှိဟ္မဗဂိုဟ္ျဂင္ေျပင္၊ ပႜဲလပၚပုင္ဂွ္ မှိဟ္တိင္ဒဿံင္ျဂဝ္ဒွ္မာန္၊ မှိဟ္မှံဳလတူ လပၚပုင္မြဲပၜန္ဂွ္ ဟြံကၜးရ။ ႐ုပ္မစပ္ကုႝဂ႘တ ၾကပ္သုီဖအိုတ္ဂွ္ ၐိုန္ရဟြံတုပ္ေရင္သကအ္ကုီေလဝ္ တၜဳင္လအာဂွ္ တုပ္ဒဿံင္ၐိုတ္ဒးရးရ။ ၐိုတ္႐ုပ္မစပ္ကုႝေလွ္ မဂြံဆုႝဒဿံင္လဿဳဟ္တအ္မၢး ေလွ္မှိဟ္မြဲေဟင္တုဲ မန္အပႜဲေခတ္ၐိုတ္ ၈-၉ ဗြဝ္ကၜံေတအ္ ေလွ္ညးၐါမြဲေတာဲ(ဗုီေလွ္သဿာဲဒြက္)တအ္ ေလွ္ကုႝဂေကာံ (ဗုီေလွ္ဒိင္)တအ္ဂွ္ ႏြံကၜဳင္ဒဿံင္ကုီဟာဂွ္ ဟြံခ်ိဳတ္ပၜိဳတ္ရ။

႐ုပ္မစပ္ကႝုေဝင္ပှာန္ေလဝ္ ပှာန္စိင္ ပှာန္ေခ်ဟ္တအ္ဂွ္ ဗြဲမစုင္ေလင္ ဂြံဆုႝေကတ္ရ။ ႐ုပ္တအ္ဗြဲမဂၜိဳင္ လုီတဵေကြဟ္ဟ္ရ။ ႐ုပ္မစပ္ကုႝပေရင္ထတ္ယုက္ဂွ္ေလဝ္ စိုတ္လုပ္စခိုဟ္ေကြဟ္ဟ္ရ။ ဥပမာ ႐ုပ္ဗဒိဂၜဵ ဂၜဵၐါဒိဒဿံင္သဿဝ္ဂွ္တုဲ မှိဟ္ေဒင္မြဲဂွ္ ယာဒဿံင္တဲ မှိဟ္ေသဿဟ္တအ္ဂွ္ မြဲဂွ္တက္ဒဿံင္ဆာင္၊ မြဲဂွ္ ဗဂိုဟ္ဒဿံင္ျဂင္ေျပင္တုဲ မှိဟ္မေသဿဟ္ဒဿံင္ဂွ္ ေလွ္ဟအဵဒဿံင္ဒွ္မာန္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ အခိုက္ကှာဗဒိဂၜဵဝြံ မန္တအ္ေဝင္ကၜဳင္ ႏူတမၜာ တမၜာဂွ္ဟုီမာန္ရ။ တုဲပၜန္ ဗဒိဂၜဵဟုီဂွ္ ဟိုတ္မှံဳကုႝကြိင္ကြိဳက္ကုီတုဲ ဒဒွ္ရ ဗဒိဆၐိုတ္သၸမိက္သဿး ဟြံေသင္ နဒဒွ္အခိုက္ကှာမြဲ ဗဒိဒဿံင္ဂွ္ဟုီမာန္ရ။ တုဲပၜန္ ၐိုန္ရဂၜဵ မဒွ္ဇာတ္တိရစၧာန္ကုီေလဝ္ ဒဒွ္ရဂြံမိင္ဒဿံင္ရမ္သာင္ထဗုင္ ရမ္သာင္ကြိင္ကြိဳက္မၢး စိုတ္လုပ္စ လပၚဒိဂၜိဳင္ကုီေရာင္ ညးတအ္ေစွ္စိုတ္သာ္ဂွ္တုဲ ဗဒိဂၜဵသုီကြိင္ကိြဳက္ဟုီမာန္ရ။ ဟုီကၜးကၜးမၢး မန္ကၜာေတအ္ လပၚပညာမစပ္ကုႝစိုတ္ဂွ္ မာန္ဒဿံင္ဂလိုင္လုႝေရာဂွ္ ေတာ္ေကတ္ဒးကုီရ။

တုဲပၜန္ ႐ုပ္လက္ပၜဲဳပၜန္ဂွ္ မှိဟ္ၐါစဲါဒဿံင္ေရင္သကအ္သဿဝ္ဂွ္ ေဒင္မြဲဂွ္ ႏြံလေဒါဝ္တုဲ ပတဵလဝ္တဲပဲါ၊ မှိဟ္လပၚပုင္လတူဂွ္ ဓဂိုဟ္ဒဿံင္ကှဳသင္၊ မှိဟ္မြဲပၜန္ဂွ္ ဒတူဒဿံင္သဿဝ္ဂွ္ မှိဟ္ဂွ္ မုဒဿံင္ဂွ္ ဟြံကၜး။ ဗုီျပင္တအ္ဂွ္ ၐိုန္ရဟြံတှဟ္ျခာ ကုဗုီျပင္ေခတ္လဿဳဟ္ကုီေလဝ္ မဂ႘တမတိင္တိုက္ အပႜဲေပဲါလက္ပၜဲဳဂွ္ တှဟ္ျခာညိေရာင္ ေစွ္စိုတ္ရ။ တုဲပၜန္ ဂ႘တမစပ္ကုႝကှဳသင္တအ္ဂွ္ ပု႙စကာေအာန္တဵေကြဟ္ဟ္ရ။

႐ုပ္မြဲပၜန္ဂွ္ တံင္ဓဇက္ဒဿံင္ကၜ ဟြံေသင္ေတွ္ ဇာဒိသိုင္။ တိရစၧာန္ၐါ နကုႝပါင္မဟာဒဿံင္ သုီေဒါသ။ သဿဝ္ဂွ္မြဲဂွ္ ထေဍင္ဒဿံင္မှိဟ္မြဲ နကုႝဗုီျပင္မေဖက္တုဲ မှိဟ္ၐါဂွ္ တံင္ဗေဒါအ္တိရစၧာန္ဂွ္ နကုႝဇုက္ဂြံါ မဒံါလဝ္ကအ္တုဲ တိရစၧာန္ဂွ္ ဂတးအဟန္ဒဿံင္လပၚလကၠရဵ ကုမှိဟ္ၐါဂွ္။ မြဲပၜန္ဂွ္ နကုႝခၜာ္ေဗပ္အာဂတ သုီေဒါသ မဟာလဝ္ပါင္ဂွ္ မှိဟ္ၐါလကၠရဵဂွ္ ကေလင္တံင္ဗေဒါအ္ဒဿံင္။ ႐ုပ္ဝြံ မု႐ုပ္မြဲမဒွ္ေရာဂွ္ မှိဟ္တအ္ဟုီစဝါတ္ဒဿံင္ညိရ။ မှိဟ္ဂြံေဝင္ဒဿံင္ ပေရင္ထတ္ယုက္ နကုႝတိရစၧာန္ပ႐ုီဂွ္ေလဝ္ ဂြံဟုီဂြံပေတွ္စဝါတ္။ ဆဂး ႐ုပ္မဗမံက္လဝ္ အပႜဲမြဲဗေဂတ္ကဿာင္ဍဳင္ဂွ္ သုီဖအိုတ္ ၐိုတ္မဆုႝဂွ္ ဒွ္ဒဿံင္႐ုပ္ မဒွ္မာန္ဖအုိတ္တုဲ ႐ုပ္ဏအ္မြဲဓဝ္ ဂြံဇန္ခ်ပ္ေကတ္ဂွ္ ဒွ္မာန္ညိဟာ။ တုဲပၜန္ ယဝ္ရပု႙ကေလင္ရံင္ ဂကူေႀတံၾတဟ္ ပႜဲေဒသသၜဳင္က်ာအေမရိကမၢး ဂကူမာယာတအ္ကုီ၊ အပႜဲတိုက္ယူေရာပ္မၢး ဂကူသပုင္တအ္မၢး ဒဒွ္ရ လေဝင္ညးတအ္ဂွ္ ဒးဒွ္အမ္သဝ္ေကြဟ္ဟ္ရ။ ဍဳင္သပုင္ဂွ္မၢး စုႝကုႝတၛဲဏအ္ လေဝင္ေျဒပ္ဂၜဵအ႐ုိင္ဂွ္ ႏြံဒဿံင္ဖိုဟ္ရ။ ဟိုတ္သာ္ဂွ္ရ ဗုီလုႝဒွ္ဒွ္ ႐ုပ္ဝြံ ထၞးဒဿံင္သက္သ႘ ဗုီလုႝအခိင္တမၜာေတအ္ စပ္ကုႝပေရင္ေဝင္ထတ္တုဲ ဒဒွ္ရေဝင္ဒဿံင္ နကုႝသတ္ဒၿမိဳဟ္ သတ္ပ႐ုီ ကၜ/ဇာဒိသိုင္တအ္ေရာင္ဂွ္ ဟုီစမာန္ရ။

႐ုပ္ဂမၜိဳင္ဝြံ ဟိုတ္ႏူဟြံဒွ္ပ႐ူသုတ္ဇာတ္ ႏူလိက္ဗုဒၶဘာသာ ဟြံေသင္မၢး ဟိႏၵဴတုဲ ဒွ္ဒဿံင္မထၞးသ႐ုပ္ဘဝမှိဟ္မန္ အပႜဲအခိင္ဂွ္တုဲ ႏူကုႝ႐ုပ္တအ္ဂွ္ နကုႝလညာတ္တှဟ္ဟ္သာ္ စပ္ကုႝကဆံင္မှိဟ္၊ ကဆံင္ပညာ၊ ကဆံင္အခိုက္ကှာနာနာတအ္ဂွ္ ေသၛဝ္ေဂၜပ္ေကတ္မာန္ရ။

လိက္ပတ္မန္ႏူ ေအဒ႘ ၁၀၅၇ စုႝကုႝ ေအဒ႘ ၁၂၀၀

စိုပ္သှာံခေရတ္ ၁၀၅၇ သကၠရာဇ္ဍဳင္ ၄၁၉ ဂိတုေဇွ္ ၁၁ မံက္တၛဲစန္ဂွ္ ဍဳင္သဓုီဒးဒုင္ပလုီဏာကုႝသဿိင္ဗဿာဗုကာံတုဲ တၜပညာမန္တအ္ဂွ္ ဒးဒုင္ရပ္ဏာ ဗုကာံေတအ္ရ။ ကာလဂွ္ ပႜဲဍဳင္ဗုကာံဂွ္ ဂကူပ်ဴတအ္ကုီ ဂကူမန္ကုီ နဒဒွ္ဘဝဍိက္ဂွ္ ဒးအာပေကာံလဝ္ အပႜဲဍဳင္ဗုကာံဖအိုတ္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ က်ာ္လၛႝဳတအ္ဂွ္ နဒဒွ္ကြတ္တဲပ်ဴဂွ္ ႀသိဳင္လဝ္တုဲ က်ာ္လၛႝဳတအ္ဂွ္ ႀသိဳင္လဝ္ နကုႝကြတ္တဲမန္အိုတ္ရ။ ႐ုပ္တအ္ဗြဲမဂၜိဳင္ဂွ္ ၐိုန္ရဒွ္ ႐ုပ္ႏူသုတ္ဇာတ္သဿးကုီေလဝ္ ကယ်ိဳင္ကယ်ဝ္တအ္ဂွ္ ဒွ္ကယ်ိဳင္ မှိဟ္အပႜဲအေခတ္ဂွ္တုဲ ဒဒွ္ဘဝမှိဟ္ အပႜဲအခိင္ဂွ္တအ္ဂွ္ ပု႙လၛတ္ေကတ္ ႏူ႐ုပ္တအ္ဂွ္ ဂြံတဿာဂလုိင္ကုီရ။

နကုႝဗ႘ဇဂကူမၢး ပ်ဴကုႝဗဿာဂွ္ ၾကပ္တဵညးသကအ္ကုီေလဝ္ ကာလဗဿာမဗဒွ္ပတုိန္လိက္ဗဿာဂွ္ သုီဟြံေကတ္လိက္ပ်ဴတုဲ ေကတ္ဗုီျပင္မန္ အတိုင္မအခဝ္မန္တုဲ ဗဒွ္ရ။ စပ္ကုႝပ႐ူဝြံတုဲ တၜပညာဗဿာတအ္ဟုီ ဒဒွ္ရ အခဝ္မန္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူခ်ဴေလာဲ ႏူအခဝ္ပ်ဴဂွ္ရ ဗဿာတအ္ စှးေကတ္အခဝ္ပ်ဴဂွ္ ေကတ္အခဝ္မန္ရ။ ဆဂး အစာဘေယွန္ဟုီဂွ္ ဆဂွ္သဿးဟြံေသင္ လိက္မန္ဂွ္ မအေရဝ္ေဝါဟာ လွဲလးတုဲ စကာလိက္မန္မၢး ကလိတ္ကေလာတ္ဂၜိဳင္ဂွ္ရ ညးတအ္ေကတ္ နဲကဲလိက္မန္တုဲ ဗဒွ္ပတိုန္လိက္ညးတအ္ရ။ ဟိုတ္ႏူသဇိုင္အေရဝ္မန္ ကုႝအေရဝ္ဗဿာဂွ္ တှဟ္ျခာညးသကအ္ဂွ္ရ ဗဿာတအ္ပအစာံကုႝလိက္မန္တုဲ ဗဒွ္ပတိုန္လိက္ဗဿာ ဟြံေသင္မၢး အစာမန္တအ္ ဒုင္သဇိုင္ ကုအေရဝ္မန္တုဲ ဗဒွ္ပတိုန္မအေရဝ္ဗဿာဂွ္ သြက္ဗဿာတအ္ ဒွ္တင္ဝါတ္ဂါတ္တဿာဂလိုင္ရ။ မအေရဝ္မစပ္ ကုႝဗုဒၶဘာသာတအ္ဂွ္ အပႜဲဗဿာတအ္ ဟြံမြဲဏီတုဲ ညးတအ္ဒးေကၜာန္ဗဒွ္ပတိုန္ အတိုင္နဲကဲမန္ရ။ ဥပမာ အေရဝ္မန္ (အဲဍိက္) မဂြံအဓိပၸါယ္ အဲမဒွ္ဍိက္ဂွ္ ဗဿာတအ္ (ဝါ) တၜပညာမန္တအ္ ကၜာဲလဝ္ကုႝတပ္ပ္ (အတိုအ္ကြ်န္)တဲု မှိဟ္တၜဂွ္ ဒွ္ဒဿံင္ဍိက္ ရဵသာ္ဝြံ ဂတးဒဿံင္တုဲ ကာလစိုပ္ေခတ္ အင္ဝဂွ္ ကာလဗဿာတအ္မာန္ကၜဳင္ညိည ကၜိဳဟ္ကၜဳင္သဒၵါဇကုတုဲ မအေရဝ္ဂွ္ သၜာဲေထာအ္ (ကြ်န္ေတာ္)ရ။

လိက္ပတ္မန္ အပႜဲအခိင္ဏအ္ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ဂၜိဳဟ္ေကြဟ္ဟ္ရ။ လိက္တအ္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူႏြံဒဿံင္ အပႜဲဗုကာံ မဒွ္ေဒသၿဗဲမဂူေအာန္တုဲ လိက္တအ္ဂွ္ ဗြဲမဂၜိဳင္ ဂြံဗွ္ေကတ္ ခိုဟ္ဟ္အိုတ္ရ။ ဆလိက္ႀသိဳင္နန္ဂွ္ေဟင္ ဟိုတ္ႏူပှာန္ၾကဳက္တအ္ တက္ပကဝ္လဝ္တုဲ ကဝ္ေကက္ဒဿံင္တုဲ ဂၜာဲတမ္ေကှာတ္ဟြံဒးရ။

လိက္တဿအ္ပ႐ူသဿိင္

လိက္ဝြံ ပုတ္စုတ္လတူတဿအ္ဂွ္ ဒွ္စသှာံၐိုတ္ ၄၄၈ (ခေရတ္ ၁၀၈၆) ဒွ္မာန္ေရာင္။ လိက္ဂွ္ ႏြံၐါတိုင္ ဇဿာပ္တိုင္ဂွ္ ႏြံပန္မုက္ရ။ ဟိုတ္ႏူလိက္ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ ဗဒဲါက်ာ္ယွ႙ဳသ႘ခုံတုဲ ဗြဲကိုပ္ကၜာဂွ္ ကုႝလဝ္ယဿဳ လိက္တဿအ္ယွ႙ဳသ႘ခုံရ။ ဆဂး ဗြဲႀကဵဝြံ ဗုီကုႝအစာေခ်တ္ေသာင္တအ္ဂွ္ ရန္ကုႝအဓိပၸါယ္လိက္ ဒဒွ္မခ်ဴလဝ္ ပ႐ူသဿိင္က်ာန္သာတ္တာ ဒွ္မာန္တုဲ ကုႝလဝ္ယဿဳ (ပုဂံ က်န္စစ္သားမင္းအတၴဳပၸတၲိ ေက်ာက္စာ) ရ။ ဗြဲႀကဵ ကာလပု႙ဒက္ပတန္ ဂေကာံသင္မေဗၲာန္လိက္တဿအ္မန္တုဲ အစာဘေယွန္ ညးမဒွ္အစာလိက္တဿအ္ဟုီ လိက္ဝြံ ဗြဲစဿတ္ခ်ဴလဝ္ ပ႐ူေဒၢတ္ျပဝသဿိင္ (ဝါ) ဓဝ္သဿိင္တုဲ ဒွ္အရာမဆက္စပ္ ကုသဿိင္ဂမၜိဳင္တုဲ စှးဂွ္ ပု႙တအ္ကုႝလဝ္ယဿဳ (လိက္တဿအ္ပ႐ူသဿိင္)ရ။

ပ႐ူမခ်ဴလဝ္ အပႜဲလိက္ဂွ္ ယဝ္ဒးဟုီဗြဲခမႜန္မၢး -

ကာလက်ာ္မပဒတဵ ပႜဲဘာေဇတဝန္ဂွ္ ဟိုတ္မျဂင္တီေကတ္ ပ႐ူႀကဵႏူက်ာ္ပရိနိဗၺာန္တုဲ ၁၆၃၀ သှာံဂွ္ သဿိင္ဓရ္ (ျဂီၾတိဘုဝနာဒိတ်ဓမဿရာဇ) ကတုႝဒွ္ ပႜဲဍဳင္အရိမဒၵနပုရ္တုဲ ပကာဂအီ၊ မွာေထရ္အာနန္ ညာတ္တုဲ သဿာန္က်ာ္ မုဟိုတ္မဂြံပကာဂအီ။ က်ာ္လဵကုႝမွာေထရ္အာနန္ ပ႐ူရသိဗိသှဴ ေကုာံ မွာေထရ္ဂဝံပတိ၊ သဿိင္အိန္၊ ဗိႆုကမၼေဒဝပုတၲ၊ ကတကမၼနာဂရာဇ ပတန္ဍဳင္သိသိတ္ ပြိဳင္ ၃၄ သှာံတုဲ စုတိႏူဂွ္ အာစိုပ္ဍဳင္ျဗီဳ ေစွ္ကၜဳင္ဘဝျဗီဳတုဲ ကၜဳင္ဒွ္သဿိင္ဓရ္ ပႜဲဍဳင္အရိမဒၵနပူရတုဲ ယိုက္ဒိုက္သာသှာက်ာ္။ ကာလဂွ္ မွာေထရ္ဂဝံပတိ ဂြံမိင္ေကတ္ ဒဒွ္ရ ဇကုေကုာံရသိဗိသှဴ ပတန္ဍဳင္အရိမဒၵနတုဲ သဿာန္ဖဍာံက်ာ္တုဲ က်ာ္ဗလးဏာ ကုႝအာဟုီကုႝ သဿိန္ဣန္ ပ႐ူပ်းဒိုဟ္က်ာ္ဂွ္။ မွာေထရ္ဂဝံပတိ ကလင္တိုန္အာ တာဝတႎတုဲ လဵကုႝသဿိင္ဣန္တုဲ ေစွ္ကၜဳင္ဒဿံင္ အပႜဲဘာေဇတဝန္ပၜန္။

ဗြဲႀကဵတၜ႘ပိုန္က်ာ္ႀတဲ စဵအာနိဗၺာန္တုဲ သှာံဗြဲမလအ္ဂွ္ တှဟ္နဂြံဗဗိုန္ ဂလာန္အဘိျပာယ္က်ာ္တုဲ မွာေထရ္ဂဝံပတိ အာဟုီကုႝ သဿိင္ဣန္ မြဲေလွ္ပၜန္။ အာဟုီအလန္ဏအ္ဂွ္ ဟုီဗကန္ဗြဲဗိသၲာ(ၾတး)ရ။ ပ႐ူဍဳင္ကုီ ေဒၢတ္သဿိင္ဍဳင္ဂွ္ကုီ၊ ေကုာံလ်ိဳင္သဿိင္ဣန္ မဒးဗိုင္ေကၜာန္တအ္ဂွ္ ဟုီတုဲ သဿိင္ဣန္ ဒုင္ေကတ္လ်ိဳင္တုဲ မွာေထရ္ဂဝံပတိ အာဇေရင္ ရသိဗိသှဴဂွ္ ဒဒွ္ ႏူဂွ္ ပိဘဝပၜန္ ရန္တဿအ္ကုႝသာသှာက်ာ္ ရန္တဿအ္ကုႝ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္တုဲ အာပသဿိင္ ပႜဲဍဳင္အရိမဒၵနပူရ္ဂွ္ညိ။ ရသိဗိသှဴဂွ္ ဒုင္ေကတ္ဂလာန္ဂွ္တုဲ မွာေထရ္ဂဝံပတိ စဵအာ။ တုဲဂွ္ သဿိင္ဣန္ကၜဳင္ ဇေရင္ရသိဂွ္ပၜန္တုဲ ဂရင္ပတီသြက္ဂြံဒုင္တဲ ဘဝသဿိင္ဓရ္ပၜန္ရ။

မိက္ဂြံဗွ္ေပင္င္မၢး ဍႝဳဒှာဲဏအ္

အပႜဲအခိင္မဟုီဒဿံင္ ပ႐ူသဿိင္ ေကုာံ ပ႐ူဍဳင္ဂွ္မၢး လညာတ္သမၲီညးတအ္ ဒဒွ္ရ ေဒၢတ္သဿိင္တၜ အပႜဲအခိင္ညးတအ္ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္မာန္ရ။ ေဒၢတ္သဿိင္တအ္ဂွ္ -