ၐိုပ္ထဝ္ တမႛဝ္ဒဿံင္ အပႜဲဂကူမန္ပု႙ဂွ္ ဒွ္ဂကူတၜေသှဝ္ဏအ္ဟာ။ “ၐိုပ္ထဝ္ၐါဂွ္ အသဝ္ေဇှာ္သန္ ေတဿင္ႏူၐိုပ္ဂမၜိဳင္ ဇေမှာ္ၐိုပ္ထဝ္ဂွ္ တမာဟဝ္ကၜိဳင္ဗၜာဲ၊ ေသာ္ဇကု ညံင္ညးမေျဂာပ္လဝ္ဂၜးထဝ္ကုီ၊ ေဢာအ္ကိုတ္မှိက္ရတ္ မပႜဳန္လဝ္ဂၜးထဝ္ကုီ ထာန္ေတဿင္ေဍံဟဂြံဂေငၛင္ဒး ဒးကာလေကၜံထာန္ဒဿံင္ ပဝ္ကၜဳင္ဍဳန္ ပႜဲဂှဵဗတ႘ဝြံေဟင္ မဒဿံင္ရ။ ဒးကာလသဝ္တၛဲ ပႜဲကိႜဳပ္တဿအ္မြဲ ဒိုဟ္ဗာယပ္မှံဳတဵ ကုလစမြဲ မှံဳကုဒယွ္သြာၐါ မရာင္ဆာဲတဵ လစဂွ္ မဟိမုသာရဝတ႘ျဗဟၼဂိရိ ဂွ္ မပဝ္စဵပဒမံင္ရ။ ပႜဲၐိုပ္ဂွ္တုန္ေလဝ္ မှိက္တရဵမ ငၛိတ္လဝ္။ ယရဵထာန္မြဲ ဒမံင္ေဍံသအာ ဂေငၛင္မၢး ထာန္ဂွ္ အိန္သၢီဳရာင္ဆာဲအာေဟင္။ (သၜပတ္ရာဇာဝင္ေရာင္ မ၂၅၃)

ဒ႑ာရ႘၊ အဂုီ ေကုာံ ပုံ

အခိုက္ကှာတဝွ္လဟုီဝြံ အပႜဲဂေကာံမှိဟ္မြဲမြဲ ပႜဲေတှာဝ္ဒေတာဝ္ ကေလာေကာေဒအ္မြဲမြဲကုီ သုီကႝုပူဂုႝမြဲမြဲဂွ္ ဒွ္ဒဿံင္ဒှာဲကိစၥေဇှာ္ရ။ ပ႐ူဒဒွ္မြဲမြဲ လညာတ္သမၲီမြဲမြဲ ေဒၢတ္ျပဝမြဲမြဲ ပေရင္ဆုႝဂဗမြဲမြဲဂွ္ ကတုႝဒွ္ကၜဳင္ ကၜာႏူပေရင္လိက္ပတ္ဏီရ။ မှိဟ္တအ္ဂွ္ ဟုီဂးလဵကၜဳင္ဒဿံင္ ႐ုိဟ္ဒဒွ္တၛဲကုီေလဝ္ ဆပ႐ူအရာစိုတ္မလုပ္စခိုဟ္ သြက္မှိဟ္ဂမၜိဳင္ဂွ္ေဟင္ ညးမြဲဂွ္ဂြံမိင္တုဲ သမၲီလဝ္တုဲ ကေလင္လဵကုႝညးမြဲပၜန္ဂွ္ ပ႐ူတအ္ဂွ္ ဗြဲႀကဵကတုႝဒွ္ကၜဳင္ မပတံ ဒ႑ာရ႘ Myth လဟုီဝင္ အဂုီ Sagn ပုံဂမၜိဳင္ရ။

ဒ႑ာရ႘

ဒ႑ာရ႘ဝြံ လဵထၞးကုႝပ႐ူဒဒွ္မြဲမြဲ လၛႝဳဂွ္မၢး လဵထၞးကုႝ ဗုီနိမိတ္ဗဒွ္ ဥပမာဂၜးတိ သတ္တအ္ ဗုီက်ာ္တၜဇ်ာန္တအ္ ဗုီခိုဟ္ကုႝပေရအ္ ကတုႝဒွ္တအ္ရ။ ဒ႑ာရ႘မရဵသာ္ဝြံဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ ဗြဲေတဿင္ အပႜဲလိက္သာသှာဂမၜိဳင္မာန္ရ။  ဥပမာ ပႜဲ ဘာသာဂ်ဴ၊ ဘာသာခေရတ္၊ ဘာသာေအတ္သလာမ္တအ္ဂွ္ သၜပတ္ပထမကဝ္ ဗုီလုႝက်ာ္နိမိတ္ဗဒွ္လဝ္ ဂၜးတိ သတ္မှံဳကုႝလမ်ီဳ ဟိုတ္ေကာန္မှိဟ္တအ္ မဒွ္ေကာန္ဒုဟ္တုဲ သၸသာ္လုႝ ဒုဟ္တအ္ ဂြံတိတ္ဗၜးတအ္ရ။ ပႜဲဘာသာဟိႏၵဴတအ္ေလဝ္ ႏြံဂၜိဳင္တဵေကြဟ္ဟ္ရ။  ဒ႑ာရ႘တအ္ဂွ္ ကတုႝဒွ္လဝ္ မၛးႏူအခိင္ ဒတန္ဝင္ မကတုႝဒွ္တအ္တုဲ ႏြံကုႝအခိင္ကာလညးကုႝညး ဒှာဲဒတန္ညးကုႝညးရ။ အခိင္ဝင္တအ္ဂွ္ ႏြံကုႝေလဿင္ဗုီေပှာန္ အခိင္လုႝကတုႝဒွ္လဝ္ အခိင္လုႝစိုပ္ဒတုဲတုဲ အခိင္ဒ႑ာရ႘တအ္ဂွ္ ေဂတ္ဝိုင္ဒဿံင္ အခိင္မစိုပ္ေကှာတ္ဟြံမြဲရ။ တုပ္တဵညံင္ရဵဥပမာ အခိင္ကသုီ အခိင္ကညင္ အခိင္မုဟ္က်ာ တုဲစိုပ္အခိင္ကသုီပၜန္ ေဂတ္ဒဿံင္ ညံင္စက္သၜာရ။ ညံင္ရဵသာ္ဂွ္ကုီ မှိဟ္တအ္ေလဝ္ ပတန္ပဋိသႏၶိ ဒွ္မှိဟ္ေဇှာ္ေဂါဝ္ ခ်ိဳတ္တုဲ ကေလင္ကတုႝဒွ္ပၜန္ ေဂတ္ဒဿံင္သၜာစက္ အပႜဲဘာသာမၢး ေကာ္စဝဲခှံသံသာ။

ဗုီဒက္ပတန္ဒ႑ာရ႘

ပႜဲဂေကာံမှိဟ္မလဵကုႝပါင္ဂွ္ ပ႐ူဒဒွ္ ပေရင္ဆုႝဂဗဂေကာံမှိဟ္တအ္ဂွ္ ဆက္လဵေစၜာအ္ နဒဒွ္ဗုီျပင္ဒ႑ာရ႘ရ။ ဒ႑ာရ႘ဂွ္ ပေတွ္ေစွ္စိုတ္ အရာမဍာံစဿတ္တြႝဳကဝ္ရ။ ဒ႑ာရ႘တအ္ဂွ္ ဒွ္အရာအခိုက္ကှာ သြက္ဂြံမင္မြဲသဘာဝတအ္ရ။

ဗုီျပင္ဒ႑ာရ႘တအ္ဂွ္ -

·         ဒဒွ္မပေသာင္ထၞး (ဥပမာ မုဟိုတ္ေဆဝ္ပလ႘ ကုႝ ဗဂုႝဓရိင္ဂြံဒွ္ကၜဳင္)

·         ဒဒွ္မတုဲဒွ္ (ဥပမာ ဟိုတ္လိင္ဂြံတှဟ္ျခာ)

·         ဒဒွ္မေဒၜာအ္ဗေတာန္ (ဥပမာ အရာဂွ္မြဲ ပဟြံေထက္)

ဒ႑ာရ႘တအ္ဂွ္ စကာလဝ္ နိမိတ္ ေကုာံ သင္ေကတ အရာပု႙မတီလဝ္တအ္ကုီ သုီကုႝအရာပု႙ဟြံတီ အပႜဲအခိင္တုပ္ပ္ရ။ ဒ႑ာရ႘တအ္ဂွ္ မႏြံကုႝအဓိပၸါယ္ၿဇိဳဟ္ဟ္နက္က္တုဲ ဂစာန္ပေသာင္ကုႝ ညံင္အဓိပၸါယ္ဂြံေပင္ ညံင္အဓိပၸါယ္ဂြံကၜး အပႜဲလပၚဇကုရ။

တၜပညာဂျမင္ဂရိတ္ ပၜေတာန္  filosof Platon (427-347 f.Kr.) ယဝ္ရညးေတအ္ ဒးပေသာင္ အရာမဒွ္Logos မၢး ညးေတအ္ဇန္ပတိုန္ ဒ႑ာရ႘မြဲမြဲတုဲ ညးေတအ္ပေသာင္ရ။ ဥပမာ မုဟိုတ္လိင္္ဂြံတှဟ္ျခာေရာ အရာဝြံဒွ္အရာမသွ္ဝါတ္တုဲ ညးေတအ္ဇန္ပတိုန္ ဒ႑ာရ႘မြဲ -

“တမၜာေတအ္ဂွ္ မှိဟ္တအ္ဂွ္ မြဲဓဝ္ရ။ မှံဳကႜိဳပ္ၐါ ဇိုင္ပန္ တဲပန္တုဲ ထတ္ေစာမ္ေကြဟ္ဟ္။ ဟိုတ္ႏူထတ္ေစာမ္တုဲ မိက္ဂြံၿပိဳင္ပကာန္ကုႝက်ာ္တုဲ က်ာ္ကေရက္ေထာအ္ၐါ မြဲဂွ္ ဒွ္အာမှိဟ္ႀတံဳ မြဲဂွ္ဒွ္အာမှိဟ္ၿဗဵ ဟိုတ္ဂွ္ရ မှိဟ္ႀတံဳကုႝမှိဟ္ၿဗဵတအ္ဂွ္ အေငၛာပ္စိုတ္ မိက္ဂြံစုက္လုက္ညးသကအ္ ယဝ္ရညးတအ္စုက္ေကြဟ္ဟ္ေတွ္ ေကာန္တိတ္ကၜဳင္ရ။”

ပေရင္ပေတွ္ဒ႑ာရ႘ Mytologier

ဗုီအခိင္ဂြံစကတုႝဒွ္ကၜဳင္တအ္ဂွ္ ပႜဲမန္ပု႙ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ ဒ႑ာရ႘ၐါရ။ လိက္မူလမူလ႘ ကုႝ  တအ္ရ။ (ဗြဲႀကဵကေလင္ဗေပင္ကုႝ လွဲလွဲလးလးေရာင္)

လညာတ္ဗုီအခိင္ဂြံစကတုႝဒွ္တုဲ ဗုီလုႝေဇှာ္ေမာဝ္ ေျဗာဝ္တိတ္အာတအ္ဂွ္ ဆအပႜဲလိက္မန္မြဲဓဝ္ေဟင္ ဂြံဆုႝေကတ္ဟြံေသင္ အပႜဲဘာသာဂကူသအာင္ေလဝ္ ဂြံဆုႝေကတ္ကုီရ။ ပႜဲဘာသာခေရတ္တအ္ဂွ္ ပႜဲသၜပတ္သမၼာ တမ္ကဝ္ပထမ ဂွ္မၢး -  (ဗြဲႀကဵ ဆက္ဗေပင္ကုႝေရာင္)

ဒ႑ာရ႘တအ္ဂွ္ ႏြံဍိဳက္ေပင္ ကုဥပစာလင္ကာ (ဆက္ခ်ဴကုႝအရာေသဿဟ္တအ္ေရာင္)