ၐိုပ္ထဝ္ တမႛဝ္ဒဿံင္ အပႜဲဂကူမန္ပု႙ဂွ္ ဒွ္ဂကူတၜေသှဝ္ဏအ္ဟာ။ “ၐိုပ္ထဝ္ၐါဂွ္ အသဝ္ေဇှာ္သန္ ေတဿင္ႏူၐိုပ္ဂမၜိဳင္ ဇေမှာ္ၐိုပ္ထဝ္ဂွ္ တမာဟဝ္ကၜိဳင္ဗၜာဲ၊ ေသာ္ဇကု ညံင္ညးမေျဂာပ္လဝ္ဂၜးထဝ္ကုီ၊ ေဢာအ္ကိုတ္မှိက္ရတ္ မပႜဳန္လဝ္ဂၜးထဝ္ကုီ ထာန္ေတဿင္ေဍံဟဂြံဂေငၛင္ဒး ဒးကာလေကၜံထာန္ဒဿံင္ ပဝ္ကၜဳင္ဍဳန္ ပႜဲဂှဵဗတ႘ဝြံေဟင္ မဒဿံင္ရ။ ဒးကာလသဝ္တၛဲ ပႜဲကိႜဳပ္တဿအ္မြဲ ဒိုဟ္ဗာယပ္မှံဳတဵ ကုလစမြဲ မှံဳကုဒယွ္သြာၐါ မရာင္ဆာဲတဵ လစဂွ္ မဟိမုသာရဝတ႘ျဗဟၼဂိရိ ဂွ္ မပဝ္စဵပဒမံင္ရ။ ပႜဲၐိုပ္ဂွ္တုန္ေလဝ္ မှိက္တရဵမ ငၛိတ္လဝ္။ ယရဵထာန္မြဲ ဒမံင္ေဍံသအာ ဂေငၛင္မၢး ထာန္ဂွ္ အိန္သၢီဳရာင္ဆာဲအာေဟင္။ (သၜပတ္ရာဇာဝင္ေရာင္ မ၂၅၃)

အဂုီ Sagn Legend

မအေရဝ္အဂုီဝြံ ေစွ္ကၜဳင္ပါဠိ (အာေဂါေမာ) မဂြံအဓိပၸါယ္ အရာမဟုီလဵကၜဳင္ႏူတမၜာ။ ဗြဲစဿတ္ အပႜဲအရာမလၛတ္ကြတ္ဝင္မၢး မအေရဝ္အဂုီဝြံ ဂြံအဓိပၸါယ္ အရာမဟုီလဵကၜဳင္ႏူတမၜာ မှံဳကုႝဗ်တၲိ ဆဂး ယုတၲိဟြံမြဲ။ ဟုီမြဲသာ္ပၜန္ ဒွ္အရာမဍာံစဿတ္ဟြံေသင္ရ။

ယဝ္ရပု႙ဆုႝ ပ႐ူအပႜဲဝင္မြဲမြဲ ဟြံမြဲကုႝသဘာဝ အရာဒွ္ဟြံမာန္ ပု႙ေစွ္စိုတ္မၢး “ဣဇွ္ဂွ္ ဒွ္ဒ႑ာရ႘” ရဵသာ္ဝြံ ပု႙တအ္မေလပ္ဟုီရ။ ဆဂး ပႜဲကုႝမလၛတ္ ကြတ္သိပၸံဝင္မၢး ဒ႑ာရ႘ ကုႝ အဂုီ ဂွ္ပၚလဝ္တှဟ္ျခာရ။

ဒ႑ာရ႘တအ္ဂွ္ ကတုႝဒွ္ ဟြံမြဲကုႝအခိင္ ဟြံမြဲကုႝဒှာဲတုဲ အဂုီဂွ္ႏြံကုႝအခိင္ ဒှာဲဒတန္ နကုႝအဆက္အစပ္ဝင္ ဟြံေသင္မၢး အဆက္အစပ္ဒတန္မြဲမြဲရ။ ပႜဲေကာန္ဂကူေႀတံတအ္ဂွ္ ပႜဲဝင္ဂကူညးတအ္မၢး အဂုီပါဒဿံင္တြႝဳရ။ ဥပမာ အလာံဒိန္မက္တအ္ဂွ္ အပႜဲအခိင္ညးတအ္ တိတ္ဒဿံင္မုက္ပှာန္ ပႜဲ Estland ပႜဲသကၠရာဇ္ ၁၂၁၉ ဂိတုဂ်ဴလာင္ ၁၅ ဂွ္ က်ာ္ေထာအ္ေဖ်ဟ္နင္ကႝုလဝ္ရ။ အခိင္ဒှာဲ ဗြဲမခ်ိဳတ္ႏြံတုဲ ဗဂါပ္စုတ္လဝ္ အၾကာဝင္ဂွ္ရ အဂုီဝြံဍိဳက္ေပင္ ကုဗ်တၲိတုဲ ဟြံဍိဳက္ေပင္ ကုယုတၲိရ။ (ဝါ) ဒွ္အရာ မကတုႝဒွ္လဝ္ ေဇတ္တ္ဟြံေသင္။ ပႜဲဝင္ဂကူမန္ပု႙ေလဝ္ ဂြံဆုႝေကတ္ဒဿံင္ ညိညကုီရ။ မုဟိုတ္ေရာမၢး ရန္တဿအ္ မိက္ဂြံပခိုင္ စိုတ္ဓါတ္ေကာန္ဂကူမြဲမြဲ ရန္တဿအ္ဂြံပေကာံ မှိဟ္ေကာန္ဂကူမြဲမြဲတုဲ Sagn တအ္မံက္ဂတဝ္ကၜဳင္ အပႜဲအၾကာဝင္ရ။  

ဆဂး ပု႙လၛတ္ဝင္မၢး ပု႙ဒးကၜိဳဟ္လဝ္ အခိုက္ကှာ ဗုီပေတွ္မှိဟ္တမၜာတအ္ကုီေရာင္။ ဥပမာ ပႜဲလိက္ဥပၸႏၷဟံသာဝတ႘ ပႜဲဒကုတ္ မစပ္ကုတၜညးရာဇာဓိရာဇ္ (အႀကီဳရာဇာဓိရာဇ္) ဂွ္မၢး ဒဒွ္ရ တၜညးအာဗပုင္ဗပင္တုဲ ရာဒှာ ကုက်ာ္မွ္တဵ ”မတၲမ၊ ပသိမ္၊ လၢဳင္၊ အနက္ထာန္ပိစြံဝြံ ရာထာန္မြဲ အဲဍိက္အာမံင္တုဲ ေသၢာအ္ဒဟ္ဨကရာဇ္၊ ေသၢာအ္ဗဂုႝသာသှာ တ႘လမှံဳကုပိုန္ညိေရာ။ ေဒဝတဵတအ္ ေစှာန္ထၞးကုႝအဲဍိက္ညိ။” တုဲ ဗက္ကလင္အေရဝ္ ညးမြဲမြဲဟုီတုဲ အတိုင္အေရဝ္ဂွ္ ညးတအ္ကံက္အဓိပၸါယ္မြဲမြဲတုဲ ဖန္ဇန္အာပှာန္ညးတအ္ရ။ ညးတအ္ပေတွ္ေကတ္ ေဒဝတဵတအ္ ကုႝလဟုီဂွ္ရ။ အရာဝြံ ဒွ္အရာမှိဟ္အခိင္ဂွ္ မပေတွ္တုဲ ဗုီညးတအ္စ႘ေရင္ ဗလိေဒဝတဵမြဲတုဲ နကုႝမှိဟ္ေခတ္လဿဳဟ္လၛႝဳ ၐိုန္ရဟြံပေတွ္ေကတ္ကုီေလဝ္ ဒဒွ္ဝြံဂွ္ ဒွ္ အဂုီဟြံေသင္။

ယဝ္ဒးကုႝ နဒဒွ္ဥပမာဗုီလုႝ ဂြံဆုႝေကတ္ အဂုီပႜဲဝင္မန္မၢး ဥပမာ တၜညးမဂဒူဂွ္ ပႜဲဘဝတမၜာ အခိင္မကတုႝဒွ္ဒဿံင္ကေလာ္ ပႜဲဍဳင္မတၲမ ကာလက်ာ္ႀတဲ မကႛကၜဳင္ ဍဳင္သဓုီဂွ္ ဟိုတ္မဂြံကုႝလဝ္ဒါန္ ကုက်ာ္ႀတဲတုဲ ဘဝလဿဳဟ္ကၜဳင္ဒွ္ဨကရာဇ္။ ပ႐ူကုီ ဒှာဲကုီ အခိင္ကုီ ႏြံဍိဳက္ေပင္တဵေကြဟ္ဟ္တုဲ ဗ်တၲိႏြံေကြဟ္ဟ္ကုီေလဝ္ ယုတၲိဟြံမြဲ၊ ဆဂး နကုႝမရန္တဿအ္ ညံင္ဂြံပေကာံမှိဟ္ဂြံ ညံင္ဂြံပကင္ရင္ဍဳင္ေလာဲသြာ ညံင္သှဂြံေရာမ္ဓညတုဲ ဖန္ဇန္ခ်ဴဏာရ။ ဟုီမြဲသာ္ပၜန္ မဂဒူဂွ္ ဒွ္ဂကူေတှာဝ္ဨကရာဇ္ဟြံေသင္ ပႜဲအခိင္ဂွ္ ဍဳင္မန္ဒးမံင္ကၜဳင္ဒဿံင္ သဿဝ္ဗဿာ ပြိဳင္ ၐါကၜံျပင္ရ။

ပဲါႏူဏအ္ပၜန္ ပႜဲဝင္က်ာ္ေစတ႘တအ္ဂွ္ ရန္တဿအ္မှိဟ္တအ္ ညံင္လ်ဳင္ၿဇိဳင္သႜိဳက္၊ ဂြံစြံအာ႐ုီ ကုက်ာ္ဂၜိဳင္တုဲ ဒုင္သဇိုင္ ကုဗုဒၶဝင္ ေကုာံ ဝင္က်ာ္မကႛကၜဳင္ဍဳင္သဓုီတုဲ က်ာ္ေစတ႘ေႀတံ ပႜဲဍဳင္မန္ ၾကပ္သုီဖအိုတ္ဂွ္ ဇန္ေပၜာပ္စုတ္လဝ္ရ။ အပႜဲဂွ္မၢး ဟိုတ္ႏူသာ္ဝြံ ကလိဂြံယဿဳသာ္ဂွ္ ရဵသာ္ဝြံ ဂြံဆုႝေကတ္မာန္ရ။ ဗဲြမဂၜိဳင္ က်ာ္ေစတ႘တအ္ဂွ္ ဒက္ပတန္ေ႐ွ္ေသွ္ကၜဳင္ သှာံဗြဲမလအ္လတုဲ ယဿဳတမၜာတအ္ဂွ္ မှိဟ္တအ္ေကာ္စတှဟ္ျခာကၜဳင္ရ။ ဗြဲႀကဵ မုဟိုတ္ဂြံေကာ္သာ္ဝြံေရာဂွ္ ဟိုတ္တှံမူလဂွ္ ဂၜာဲဟြံဆုႝတုဲ ဗုီဂြံကိတ္ည႘ဂွ္ ဖန္ဗဒွ္ဏာပ႐ူဝင္က်ာ္ဂွ္ရ။ ဥပမာ က်ာ္ကၜံဗန္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူကေလာ္ကၜံ ဗန္တမ္ဇိုင္က်ာ္တုဲ က်ာ္ကၜံဗန္ ညးမေကာ္ေရာင္။ ဗြဲစဿတ္တုန္ ေပှာဝ္ကုႝဂကူဗုဒၶဘာသာဂမၜိဳင္ ဂကူမန္ပု႙ဂွ္ ဟိုတ္ႏူညးတအ္ ပေတွ္ေကတ္က်ာ္ကကၠဳသန္ဂွ္ ဒွ္ဂကူမန္တုဲ မေလပ္ေကၜာန္က်ာ္ သုီ႐ုပ္ပန္ဇကု မရန္တဿအ္ကုက်ာ္သုီပန္တုဲ ပူဇဵေစတ႘တအ္ဂွ္ရ ညးတအ္ခုတ္လဝ္ယဿဳ က်ာ္ကႅိပန္ (က်ာ္မကလိေလာန္စဵအာပန္)ရ။