gkUmnjgHj dHjgkUtmjmUlr,a.rHmWYtuY eynjqN.cjaKiukjkN.mnj bWYmgLizcjgHj dHjkLzcjFUmnjtajehcjr\\ bWY_kOhiutjFU percjew:h.mNihjeQN.jem.wjkLzcjtYu percjekL.ajkX kugkUtNhj bWYetMcjgkUeanjdiy;tajgHj gLizcjkLzcjtuY eynjqN.cjaKiukjkN.eanjdiy;tajelwj lupjFHOa.
pXYeynjqN.cjmnjFWor\\ Apm. pu&rocja. pXYar.kWicjkWizkjm^, kWicjkWizkjlCEztajgHj kLzcjFUeanjdiy;tuY kWicjkWizkjlCEz mptokuk;.o\ -gnj\ b.tül. tajgHj dHjkWicjkWizkj aKiukjrmjq.cjmnjeQtjtjr\\

likjmaKwjmnj sk.dMocjlMzhjgHj PiutjqM.quetqntaj mSuEv.tjektjlwjm^, sK;ZkLzcj FUqN.oPiutjeadI 400 bWwjkLoetaj huJm.njr\\ mnjtajektjnYkY buJmaKwjplÊwtuY bdHjtiunj aKwjmnjr\\ rmjq.cjmnjgHj huitjFUdHjrmjq.cj mxikjepcjtO ku-Qizcjq.(gåulhu)tuY SPiutjmaKwj FUplÊwqM,gHj hWoåuogpjtuY vocjgWokitjvI kurmjq.cjQkugHj fnjbdHjlwjr\\ Apm. rmjq.cj (P)gHj pXYplÊwtaj hWomWYtuY FUs 400 bWwjkLoetajehcj mnjtaj sKNobdHjlwj aKwj(P) nkuEnYkYQkukuEQkutuY dN.YmdHjrmjq.cj-Qizcj (P) mdHjaKwj (R)gHj
nkuEaKwj m kWkj b (mâ) tuY ptitjkLzcjrmjq.cj R r\\

gkUmnjgHj dHjgkUe_to_thjmWYtuY lkjqnjk;.j_qIek.njgkUelwj bWYmbbWYkuEaeKtjgHj FWotOtNhj-K.aiutjr\\ rocjkuEekWtjmnj(B.q.)taj mpetHjkLzcjkel.jqCi FUtmL.tmL.etajtuY lkjqnjqekàtkel.jqCigHj dHjy.tjbt.cj\ y.tjbektjtuY q.jbuq.jbektjgHj dHjaq.j lkjqnjgkUmnjr\\ tuYpLnj ky;izcjmnj pu&msMtjqmüJlwj tCY#ajgHjelwj epcjtOdMocj nkuEaq.jbu aq.jbektjkuJr\\

gkUmnjpu& tCY#aj 99 kXizpjkLo-pcjgHj l;zcjpetHjbudÏB.q. eku.o B.q.bIQQku pWmerHjeqHjkel.jqCitajr\\ pWmerHjeqHjkel.jqCigHj dHjar.mTicjdwjetN.wjdet.wjQkumWYkuJ huJm.njr\\ mNihjmWYmWY tNhjngWotJmbIQgkUQkum^, d,rocjQukjkel.jQkur\\ maerwjkel.jgHj dHjmaerwjmnjeQtjtj mgWoaDipö:yjtupj kumaerwj wiv.#j mdHjmaerwjmnjpu& mlWIkpHjslwj FUp:`igHjr\\ rocjkuEmaerwj gkUbhn. (Bahnar) FUxzcjbieytjn.mj mdHjetN.wjmnj}Km.gHjm^, kel.j (ghost)gHj v,taj ek.js(k;.j)r\\ rocjektjkuEhiutjq.jwWotuY ddHjr mnjpu& erHjeqHjkLzcjkel.jqCi FUaKicj lajekWhjhjrgHj huJm.njr\\

tuYpLnj hiutjFUerHjeqHjkel.jqCituY dHjhuitjkuEaFür.Y kupu&tajgHjelwj hWogWoSuEektjr\\ Apm. v,huJ kel.jtupj lödkjqCikMinj kel.jkN.nj\ kel.jkN.njetHj ek.njQ.tjtajgHj wYhWoxizkjepcjdHjm.nj\\ rOq.jwWo pu&gWoSEudMocjr\\ gl.njv,tajwWo as.gAYzqipöotajelwj petHjektjlwjtuY mbIQtupjetHj vocjhWogWodHjdkjqCikMinjgHj suEdN.dMocjkuJr\\ tuYpLnj gWosNetMcjetHj d,ptiunjbskel.jqCigHjelwj dHjhiutjpu&gWobHjbNzhj gunjmimpu&tmL.etajr\\ k.ld,elHjkel.jpLnjelwj dHjhiutjpu&tajgWopek.o mqkel.ek.edajercjqkajpLnjr\\ mqkel.ek.edaj gWoek.oercjqkaj mWYmWYalnjgHj hWoel.YqW.r\\ aKicjlMzhjhiutjFUpu& d,mocjqMwjrYqmLYtibM.tajtuY
percjpiunj-dpjpu& v,lCEztaj xnj-gkjtuY pu&tajex.cjdMocjsuitj qWkjgWoelHjkel.jgHj gWoSuEektjdMocjkuJr\\

nkuEaKiukj-pew#Imnjx.ox.om^, percjp{kSocj xEzxizkjltU
mNihj-bOtajhWomWYr\\ muhiutjer.huJetHj pu&rocjpXYew:h. buJmnjpu&mhuJdMocjtajm^, _kpjaiutj (mim) migHjpu&huJkL.\ tuYpLnj (xzcjmitim) tuYpLnj pu&kelcjrocj pXYr.Q.wcjpLnjr
mNihj-bOekcjdHjVkr.Qj pXYr,a.rHgHjm^, xzcjmnjpXYbeg:gHj tLv,misObu\ xzcjmnjpXYhribuAëy;gHj tLv,smê.edwItajgHj gWoSuEektjdMocjr\\

tuYpLnj pXYwcjxzcjhocjq.wtIpLnjr rupjk;.j_qIgkUmnj mdHjrupjPiupjTwjP:gHj rupjPiupjeR.oxznjdMocj ltUrupjPiupjkMkjgHj gWoSuEektjr\\ eqCwjegLpj nkuEmtj sitüebdetHj ywjr mnjtajesHjsiutj ddHjreR.ogHj dHjar.myutjqwjetHj buJluEelwj v,tajgWoSkjK;Za. atiucjgHjdHjkLzcjhWom.njr\\ tuYpLnj pXYqLptjmUlmUlI mdHjqLptjekWtjgkUmnjtmL.tajgHj v,tajDmokjT~,lwj mNihj-bOmNozyMz £tHcjqcjgqIktuEdHj kL.aiutjtuY mNihj-bOgHjr dHjmNihjmnimitjbdHjlwj qtjtirsÄ.njQemN.jQemN.jtaj eku.o ek.njmNihjtajr\\ ywjrpu&d,pet.ajPtj kuqLptjpTmkwj FUB.q.Kertjtajm^, v,tajDmokjT~,lwj k;.jgm;izcjbdHjkuE mNihj_tozkL.tuY qWkjmNihj_tozgHj gWodHjqkajelC.wjtuY gLokjektjQukjTkYmWYdkutj FUmNihj_tozgHjtuY bdHjlwjmNihj-bOr\\

buJrupj Qutjek.njcC.j gkUmnjayukjPiutj 10 qN.o FUbI-QI 23 FUPcjeQ;cj\ pXYtYgHj sutjlwjlkokjtY bruitj\\ tuYpLnj siutjlupjsKiuhjgHj QutjgHjgLicjekWhjhjtuY ddHjr mnjkL.etaj eQN.jqLzcjekWhjhjr\\

kWtjgt.pjeKtjgL,tigHj skLzcjtmj FUgkUmnjtajr huJm^,hWoebLtjr\\ muhiutjer.etHj gkUgL,ti#ajquJfaiutjgHj gkUmnjpu&gHj dHjgkUmSuEel.hbåuitjkL.aiutjr\\ FUkL.etaj mNihjtaj
esHjlwjsiutj gkU_kzkjtaj SuEel.hbåuitjkL.aiutjtuY kWtjgHj FUtY_kzkj siupja.r,qMwjk;.eanjdiy;\ FUgHj siupja.r,pliutjetajr\\ Sg, k.lsiupjqk*r.QjKertj 1976 qM.quetqn dokjt. eK;tjqt. gwjemnj(Dr. Chester F. Gorman) FUtk*quE (University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology)kuE dokjt. pIeqtj Ser.cjwoq(Pisit Charoenwongsa) FU (Fine Arts Department of Thailand)taj lCtjdtnjmnje_to dN.YPcjeQ;cj (Ban Chiang) pXYxzcjeqolMzhjgHj v,tajgWoSuEektjbNzhjbåuitjtajtuY v,tajsmjrocj nkuEnYkYerdIywjk.bnj 14 tuY v,tajgWotJektj ddHjr mnjtajsSuEbåuitj FUaKicj a_k. bI-QI3600}2900 etajrtuY v,gL,titaj ducjektjtY ddHjr ltUgL,ti#aj mNihjtaj SuEbåuitjkL.aiutjgHj dHjgkUmnj FUedqPcjeQ;njtuY lMzhjm^, gek.oyUentjqgwj(UNESCO) mdHjgek.opMcjpMYa.YkM.Ye_to qMwjkulqmg^gHj sMtjqmüJ mcjmWYlwj dN.YgHjr\\ kep:tjel.hbåuitj mSuEpXYPcjeQ;cjwWo pWizcj 1500 qN.o-pcj
-phjFU kep:tjel.hbåuitj mSuE pXYxzcj_kzkj#Jr\\

gkUmnjgHj FUkL.eKtjhWogWosMtjqmüJwcjetajgHjr dHjkLzcjgkUmeynjqN.cjmWY ( Civilisation )tuY buJpkcjrcjaupjDupjelwj FWokLzcj FUkL.eKtj hWogWosMtjqmüJwcjetaj#JgHj huJm.njr\\ Apm. pXYlikjsMtjqmüJ_kzkj mK;Zlwj pXYqN.oPiutjeadI (245}50)gHj klutjFUxzcj_kzkj
mNozyMzkocjt.Y kuE-QZey;nj a.ewcjxzcjfUn.nj qWkjgWohuJg, prUqWor.njbNikj kuxzcjeanjdiy;r\\ fUn.njhuJgHj dHjyMzxzcj nkuErmjq.cj_kzkjtajr\\ (yMzbuJmnjeQtjtjgHj ektjhWod,#J) atiucjas.wcjtajesHjsiutj ducjlwjtYgHjetHj xzcjeQN.jf;Zn.njgHj FWodMocj pXYdN.YaUTocj (Ù Thòng)pWizcjxzcjquf:njpUrI pXYxzcjeqo
lMzhjr\\ xzcjqMtjmpto kuxzcjqunj (xzcjmqunj) mNozpXYlp{bMokjetHj pCokjPIeqo lp{pliutjetHj PImtümdN.YxzcjtNcjqI\bikjtajgHj FWoqMwjxzcjf;Zn.njfaiutjr\\ hiutjgHjr kMinjxzcjf;Zn.njwWo dHjeqN.tjxzcjpocjek.o(efkjdrO) huJm.njr\\

atiucjwcjmK;Zgt.pjetHj pXYtix.jxzcjmnjtCY#ajgHj mnjpu&sptnjkLzcjxzcj pXYqDuJ FUkL.k;.j_tYeg:tm hWoktuEdHj#J (500) qN.o bI-QI 1089 etajr\\ pWizcj 2146 qN.o bWYmPuihj_qizhj xzcjgHj tnjtOdMocjtuY bWY_kO siupjeadI 1057 gHj bM.buk.otaj kLzcjbtiukjpLocjektj#.r\\ sFUgHjtuY atiucjaKiukjaluikj kWtjmnjtajquJfaiutjgHj bM.taj epL.pjsutj pXYexotajtuY eynjqN.cjmnj kuE eynjqN.cjexotaj _kpja.v,qkajr\\

pY:FUxzcjqDuJtuY dN.YtNhj pXYhocjq.wtIelwj dkjkLzcjlwj
xzcjtNhj-K. FUqN.oKertj eadI 572 tuY k.lbM.buk.o kLzcjbtiukjxzcjqDuJgHj hocjq.wtIelwj luJa.ker.mjgHjkuJr\\ Sg, mnjtaj kelcjpLnjgt, dMocjtWEztuY xzcjbL,P,mnjgHj mnjtaj kelcjdkjptnj m.njkLzcjdMocjr\\

tCY#ajpu&taj pokjrocj maKwjmnj (Mon) pXY-pkiuhj
pWokjmew:h.tajm^, pu&gWoSuEektj mnjmdHjgkUek.njxzcjbeg: rOq.jwWo v,tajpokjlwjgHj gWoSuEektjr\\ tuYpLnj tCY#ajhuJetHj huJprUgkUmnjetHj ewcjpY:ekLo rupjPiupjhWogWor\\
gliucjluEgkUmnjtaj es.Yspj kurupjPiupjgHj dHjqWhjgliucjluE gkUmnjtaj es.Yspj kuxzcjhocjq.wtI ek.jg, xzcjbeg: huJm.njr\\ tuYpLnj xzcjbeg:gHj dHjxzcjeQN.jmnj alnjlk*rOaiutjtuY rucjButjB.k;.j mdHjkWtjtY gkUmnj mdHjar. mqLzcjptiunj kusiutjD:tj qWkjgWoS.njgkU gWosWocCzhjm, ektjsgunjsr.Y ltUgkUtajelwj FWoltUxzcjbeg:gHj gLizcjekWhjhjr\\

kelcjrocja.wcjpLnjelwj FUstidiuhj tiPtjtj sktuEdHjkLzcjgHjr mNihjgkUtNhjhjtaj kLzcjef;hjQiucj kLzcjhnjektjdMocj tipXYbeg:gHjaiutjr\\ Sg, atiucjpMikjk;.j_tYgHj qMicjainjtaj d,rFukjbepcjkuEtuY qml kuE wiml ek.edajv,P: ptnjxzcjmnjm.njkLzcj ltUxzcjbeg:gHjr\\

FUaKicj k;.j_tYeg:tm kligWods.owHj mkËkLzcj xzcjqDuJgHj dN.Yxzcjbeg:wWo dHjdMocjPIeQN.jtuY kajbtI Say.om.tj PiupjmWYxznjehcj smokjdiuhjtiunjr\\ aeG.k;.j_tY megCcjkLzcjdMocjgHj k;.j_tYgWov.tjektj PiupjP: PuipjeR.ajgHj xznjdMocj ltUPiupjkMkjgHjtuY kuElwjp;,diuhj (dN.YwWo aYk;.jpprinibâ.njtuY kliel.nja. 1116 qN.om^, ek.njgkUmnjP: qmlkuEwiml qkLzcjptnjxzcjmWYtuY dHjr.Q.T.nImnj ml;zcj-QizcjqXizkj q.qN.aYk;.j bWYmel.njr\\)

atiucjdokjt.lusj huJlwjm^, tupjtOvocjrOeq@I mpdtO bdY:v,diukjgtjtajkuJ v,diukjgtjtajgHj fnjpLocjektjdMocj
-dpjeq@IgHjtWEztuY tCYreq@IgHj suEdN.hWom.njetHj -dpjtajgHj dHja.
-dpjkmLtjr\\ gkUmnjtajgHj hiutjFU dHjgkUpercjpuinjh.nj-dpjrtj mfIqaI\ dHjgkU mNozkuEeynjqN.cj mqLzcjtuY v,wutjdiuhjtajgHj d,gNpjx.jkajtitjkLzcj gs.njpLocjektjdMocjtWEztuY ekN.tjtY
-dpjv,tajgHj dHja.-dpjv,tNhjr\\

atiucjdokjt. Emmanuel Guillon huJ kWtj\ eynjqN.cjmnjgHj gkUbdY:v,taj d,gNpjtuY pLocjlWIbsektj nddHjeynjqN.cjv,taj kWtjv,tajtuY v,tL-dpje_togHjelwj vocjgWoekLajgHj v,tajgs.njfnjdMocj gs.njplkjdMocjr\\

ek.njbNikjgkUmnj ek.edajv,P: tpU kuE tpwj pXYaKicja.qWor.njdMocjbNikj pXYmQë;imedqetajgHj gWotJektj ddHjr k;.j_tYktuEdHjtuY v,P:gHj a.kuEd:njTeP:hjQm*hj (kW.cj) kuk;.jr\\ v,P:a.tjpUQniywtÜz qWkjek.njxzcjmnjtaj gWopUQOtuY k;.j_tYducjkuED:tjeq.jds.otNzcjr\\ k.lv,P: kelcjsiupj T.njtuipjqukjQku xzcjl^zcjwWotuY D:tjeq.jds.otNzcjgHj v,P:gHj a.SkjtW.Y kuqMicjmnjAk*l.pr\\ qMicjAk*l.p eku.o ek.njxzcjmnjgmLizcj bWYmaiuhjtMihj pUQOD:tjtuY dkjptnjlwj k;.jl^zcjwWo pXYdN.YD:tjk;.jtmL.piQkutajgHjr\\
hiutjgHjr k;.jl^zcjwWo dHjk;.jmqLizcjlwj D:tjk;.jpnjQku mkliel.njsOa.tajtuY dHjk;.jestIkL.aiutj pXYgL,tiwWor\\ FUtmjkiupjkL.gHj k;.jestIwWo Sk;.jqMtjmWYehcj mdkjptnjpUQOdMocjtuY bWY_kOqMicjVkr.QjmnjgmLizcj dkjeQN.jptiunjlwjr\\ buJ-pcjpu&gWobuEelC.wjlMzhjwWo dHjkuquEtLv,mies.bu eku.o tLv,DmêestIr\\

apXYaocjQYy; qJektjxzcjhoq.wtItuY ek.njgkUmnj bWYmgLizcj
e-dpjdOlupj xzcjeqor\\ v,tajgHj mocjqMwjaqop:cjqMicjeqotuY
pek.o-dhtjQku qWkjgWokelcjbtiukjektj xzcjQkuhocjq.wtIr\\ qMicjeqotajpLnjelwj rnjtMajtNhjn xzcjQkugWoguJkLJztuY ducjlwjtYmnjtaj bWYmmipjsiutj nddHjdpjmcjkcjaiutjr\\ QM.pjbM. kLzcjbtiukjxzcjeqoetHj v,tajbl,#. kuEmnjtaja.btiukjr\\

tuYpLnj mnjmeqHjdMocj apXYxzcjmnjtajgHj Apm. bv.sicj v,sxzcj_kiznj (1773}xzcj1135)gHj nddHjv,ducjk.pN.njbM.gHj SkjyiukjegLcja.r\\ £#ajelwj nddHjpek.o-dhtjmnj pXYxzcjmnjgHj Skjducja.k.qMicjbM.r\\ pXYk.lqMicjbM. eqnjf;ZeyHnj bl,#.v,taj kuEa.btiukjxzcjeqogHj mnjtajgHj hWomikjbtiukjr\\ muhiutjer.etHj nkuEyMzm^, a.btiukjkuEeqokuJelwj bWYsMtjgHj d,a.btiukjkuEmnjQkupLnjr\\ huitjgHjr sN,v,tajd,a.btiukjkuEmnjQkugHj v,tajkelcjpLnjkuEqMicjbM.tuY suEkuExzcjl^zcjgHj mnjtajkelcjqJgWopLnjr\\ Sg, k.ldpjpN.njbM. FUaweQN.jkuE-dhtj xizkjesHjkLzcjgHj v,tajducjdwjhWom.njtuY d,e-dpjdO a.pocjkuEmnj mNozqMwjqMicjeqoetajpLnjr\\ vocjrOq.j#ajkuJ qMicjqtjPOtajelwj btiukjkLzcjkuJr\\ edqxzcjmnjgHj mnjkelcjgWomWYlsutjtuY kelcjsuipja. qMwjtYbM.pLnj -mOq.jwWo ktuEdHjdMocjr\\

_kOFUxzcjmnj siupja.qMwjtYbM.tuY pWizcjPiutj 60qN.ogHj huitjFUd,kM.tjlduE bWYm_ko_ktuY gkUmnj pXYedqf.qJtajgHj huJaerwjmnjgWo ea.nja.ekWhjhjr\\ qMicjsxzcjgmLizcj mpüo qMicjTwjluEtajelwj aerwjbM.\ likjbM.gHj v,KiucjgLizcjr\\
Sg, bWY_kO (1825) k.lv,sxzcjdl qMicjTwjluE gWotcjltupjsiutj kuagàlikj ddHjr a_k.mnjtajgHj ruYsHjptiunjkXizpjqkiupjmWYtuY ywjrkelcjpLnjkuE bM.etHj v,tajkuEaruJabcjer.cjtuY v,tajv.tjektj twjesNhjkuEbM.m.njer.cj esHjsiutjtuY v,sxzcjdlqMicjTwjluE pocjet.Y kuv,sxzcje_qcj qMicjbrUtuY ptOal.oPiupj twjesNhjkuEbM.r\\ Sg, atiucjgl.njmtupjlwjsiutjgHj hWodHjkLzcjtuY ducj-dhtjpN.njbM.hWom.njtuY d,SutjmukjpN.nj kLzcjpKiucjlwjdpj pXYmtjmluJr\\

pXYqMwjpkcjrcjagàlikjgHj gkUmnjpXYedqr, v,hWod,gNpj ltUpkcjrcjagàlikjtajgHj twjesNhjkLzcj FWokuJr\\ Sg, bWYmgLizcjgHj hiutjFUhWoK;ZsMtjqmüJlwj nddHjwcjtuY pXYeKtjlMzhj hWo-p.ktjr\\ tuYpLnj k.lkXizpjqkiupjqM.bC as.q.nj twjesNhjkuEagàlikj(1930}31)gHj gkUmnjtajelwj pocjet.Yp:lupjlwjkuJr\\ pXYltUxzcjeQN.j v,melpjpv.gt.pjeKtj mpto n.YeK;tjlH.cjtajgHj bWYmgLizcj pocjet.Y kuek.njgkUgluicjtuY dkjptnjptiunj gek.odsuEds, kualuEaqIagàlikjaiutjr\\

k.lbM.dokjt.Bmwj dkjptnj dpjpN.njbL,P,bM. (Burma Independence Army -BIA) pXY dIe-Qnjp: 1941gHj gkUmnjtaj lupjpocjet.Yea.njekWhjhjr\\ muhiutjer.etHj bIa.cjeagHj gWokLzcj-dhtjvibkjgHj nkuEgLocjtrO (mWYrm;.cj\ mWYSJ\ mWYgkU) tuY aerwjhWoeqcjkuEbM.tajgHj kM.tjlduE suEdN.kuEaFür.Y hWokuE bet.nj\ hoWkuEhuJr\\ likjmnjelwj d,ducjkM.tj suEdN. kubIa.cjeakuJr\\ huitjgHjr sN,pocjkuEbM.gHj mnjtaj dkjptnj gek.oqMtjmnj (1941)r\\ Sg, k.lkelcjtwjesNhjkuEg;epnjgHj gek.oqMtjmnjtaj pocjet.Y kubIa.cjeatuY lupjlwjepY:btuikjr\\